انجمن علمی مهندسی و مدیریت پسماند ایران اکولوژی انسانی 3041-9255 4 13 2026 01 21 An Evaluation Model of Environmental Layers in Hengam Island toward Sustainable Tourism Development الگوی ارزیابی لایه‌های زیست‌محیطی در جزیره‌ی هنگام با هدف توسعه‌ی گردشگری پایدار 1537 1552 229607 10.22034/he.2025.541097.1132 FA محمد شفیعی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، دانشکده معماری و شهرسازی، قزوین، ایران. رضا سامه دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، دانشکده معماری و شهرسازی، قزوین، ایران. 0000-0002-0442-1000 Journal Article 2025 08 15 One of the key requirements of adopting a holistic perspective toward the environment and human life in the contemporary era is adherence to the principles of sustainable development in planning, which simultaneously pursues economic, social, and environmental objectives. Coastal border areas, particularly islands, have long been recognized as dynamic and significant environments due to their biodiversity and their role in sustaining local livelihoods. To ensure long-term benefits, strengthen capacities in these regions, and mitigate the adverse effects of development, the sustainable tourism approach provides a foundation for conserving biological resources while promoting the well-being of local communities. This study demonstrates how a proper assessment of various environmental layers—such as water, land, vegetation, and wildlife—in coastal islands can lead to the formation of spatial experiences that foster sustainable tourism, with a particular focus on Hengam Island. By identifying the island’s inherent potentials and analyzing its environmental layers, the research offers a spatial model aligned with the principles of sustainable development and the enhancement of tourism capacities. The study seeks to address two central questions: How can the evaluation of environmental layers and natural assets in Hengam Island generate new spatial experiences? And what vision does the sustainable tourism approach provide for the island’s future development and planning? The research methodology is based on a qualitative approach with an inductive reasoning process, combining field studies and case study analysis with documentary and archival data, supported by design-level assessments and spatial planning. The findings ultimately propose a framework for spatial definition and expression aimed at creating sustainable experiences and stronger environmental interactions, offering a physical program for the functional, perceptual, and structural utilization of Hengam Island’s areas and resources. یکی از اقتضائات نگاه کل‌نگرانه نسبت به محیط و حیات بشری در دوران معاصر، پای‌بندی به اصول توسعه‌ی پایدار در برنامه‌ریزی است که اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را توأمان دنبال می‌کند. مناطق مرزی ساحلی بویژه جزایر از دیرباز به‌دلیل تنوّع زیستی و نقش در معیشت ساکنین، محیط‌هایی پویا و واجد اهمیت بوده‌اند. برای ایجاد منافع بلندمدت و تقویت ظرفیت‌ها در این مناطق و نیز کاهش اثرات منفی توسعه، رویکرد گردشگری پایدار، زمینه را برای حفظ منابع زیستی و رضایت جوامع بومی و محلی فراهم می‌نماید. مقاله حاضر نشان می‌دهد که چگونه ارزیابی شایسته لایه‌های مختلف زیست‌محیطی همچون آب، زمین، گیاهان، موجودات زنده و ... در جزایر ساحلی، می‌تواند به شکل‌گیری تجربیات فضایی جهت تحقّق امر گردشگری پایدار در آنها بیانجامد و ابعاد این موضوع را در جزیره هنگام تبیین می‌کند. شناخت قابلیت‌های نهفته در این جزیره‌ و تحلیل لایه‌های زیست‌محیطی آن، الگویی برای تجربیات فضایی ارائه می‌دهد که هم‌راستا با اصول توسعه‌ی پایدار و ارتقای ظرفیت‌های گردشگری است. دستیابی به این هدف از طریق استنتاج یافته‌ها، ایده‌پردازی و ارائه برنامه فضایی متناسب با بستر طبیعی صورت می‌پذیرد. پرسش‌های تحقیق عبارتند از: چگونه می‌توان با ارزیابی لایه‌های محیط زیست در جزیره هنگام با قابلیت‌های طبیعی، تجربیات فضایی تازه‌ای پدید آورد؟ و رویکرد گردشگری پایدار چه چشم‌اندازی را برای توسعه و برنامه‌ریزی آینده‌ی این جزیره رقم خواهد زد؟ روش تحقیق مقاله‌ بر مبنای رهیافت کیفی همراه با سیر منطقی استدلال استقرایی می‌باشد که گردآوری، دسته‌بندی و تحلیل اطلاعات براساس راهبرد پژوهش موردی بصورت میدانی و تحلیل اسناد کتابخانه‌ای موجود همراه با ارزیابی در سطح طراحی و ارائه فضاهای کالبدی انجام شده است. مقاله در نتیجه برای تعریف و بیان فضایی جهت ایجاد تجربه پایدار و ارتباط با محیط زیست از سه منظر کارکردی، ادراکی و کالبدی، الگویی به منظور بهره‌برداری از سطوح و نواحی جزیره هنگام به همراه برنامه فیزیکی پیشنهاد داده است. https://www.landscapeecologyjournals.ir/article_229607_48ddb78b64adb153e3c7abd3e3635a19.pdf