تحلیلی از عوامل اجتماعی کاهش باروری و جمعیت در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
منصوره صرفی 1
عنایت شریفی 2
عبدالمطلب عبدالله 3
علی رجب زاده آلمالو 4
1 دانشجوی دکتری، مدرسی انقلاب اسلامی، گرایش معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 استاد، گروه معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
4 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
10.22034/he.2026.505318.1057
چکیده
هدف این پژوهش تحلیلی از عوامل اجتماعی کاهش باروری و جمعیت در ایران می ‌باشد. روش این تحقیق، توصیفی تحلیلی و شیوه جمع ‌آوری اطلاعات آن کتابخانه ‌ای می ‌باشد. این روش تجزیه و تحلیل به ما این امکان را می‌دهد که با شناخت بهتر و بیشتری به عوامل اجتماعی کاهش باروری و کاهش جمعیت در ایران را در ابعاد مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم. یافته ‌های تحقیق نشان می‌دهد عوامل اجتماعی فراوانی در کاهش باروری و جمعیت، جمهوری اسلامی ایران نقش داشته است که این عوامل در یک تقسیم بندی کلی به عوامل حوزه تحولات اجتماعی بین المللی و عوامل حوزه تحولات جامعه و خانواده ایرانی تقسیم می‌شوند. نظام سلطه و قدرت‌های استعماری، کمک‌های بین ‌الملل و تأثیر پذیری خانواده‌های ایرانی از فیمنیسم از عوامل تحولات بین ‌المللی و سیاست و اعمال برنامه ‌های کنترل حمعیت و تنظیم خانواده، سستی روابط همسران، تعارضات زناشویی، افزایش سن ازدواج و تجرد زیستن، تحولات ساختاری خانواده‌های ایرانی، افزایش سقط جنین، ضعف سواد رسانه و فضای مجازی، اعتیاد مصرفی، افزایش شهرنشینی ، مهاجرت و تک فرزندی از عوامل تحولات جامعه و خانواده ایرانی می ‌باشند.
کلیدواژه‌ها
جمعیت
عوامل اجتماعی
فرزندآوری
ایران
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Social Factors Affecting Fertility and Population Decline in Iran

نویسندگان English

Mansoura Sarafi 1
Enayat Sharifi 2
Abdulmuttalib Abdullah 3
Ali Rajabzadeh Almalo 4
1 PhD student of Islamic Revolution Seminary, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
2 Professor, Department of Islamic Studies Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
چکیده English

The objective of this research is to analyze the social factors contributing to fertility and population decline in Iran. This study employs a descriptive-analytical methodology using a library-based data collection approach. This analytical framework enables a comprehensive examination of the various social dimensions underlying fertility and population decline in the country. The findings indicate that numerous social factors have played a significant role in the demographic shift in the Islamic Republic of Iran. These factors can be broadly categorized into two main domains: international social transformations and domestic transformations within Iranian society and family structures. Influences such as the “hegemonic system” (global powers), international aid, and the impact of feminism on Iranian families are identified as factors of international transformation. Conversely, domestic factors include the implementation of population control and family planning policies, weakened marital relations, marital conflicts, the rising age of marriage and involuntary singlehood, structural changes in Iranian families, an increase in abortions, poor media literacy, the influence of cyberspace, consumerist addiction, rapid urbanization, migration, and the prevalence of the single-child phenomenon.

کلیدواژه‌ها English

Population
Social Factors
Fertility
Iran
1.      عباسی‌شوازی، محمد جلال، حسینی‌چاوشی، میمنت (1390). تحولات باروری، تنظیم خانواده و سیاست‌های جمعیتی در ایران. فصلنامه معرفت در دانشگاه اسلامی، 15(3)، 2-25.
2.      علوی‌نژاد، سیدحیدر (1386). عوامل استحکام خانواده در فرهنگ قرآنی. فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، 13(49)، 100-120.
3.      علی‌مندگاری، ملیحه (1384). بررسی تأثیر ابعاد متفاوت استقلال بر رفتار باروری زنان در ایران. دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
4.      عمید، حسن (1392). فرهنگ عمید. چاپ 39. تهران: امیرکبیر.
5.      بارانی، صادق (1394). بررسی پدیده طلاق در خانواده با رویکرد جامعه‌شناختی. ارائه‌شده در دومین همایش ملی سبک زندگی اسلامی با محوریت عوامل و موانع تحکیم بنیان خانواده.
6.      بستان، نجفی، حسین (1398). جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی. چاپ هفتم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
7.      به‌منش، ایمان، صادقی فسائی، سهیلا (1392). تحلیل جامعه‌شناختی تأثیرات مدرن شدن بر خانواده ایرانی و ضرورت تدوین الگوی ایرانی-اسلامی.
8.      پروینیان، فریبا، رستمعلی‌زاده، ولی‌الله، حبیبی، رضا (1397). تأثیر سبک زندگی امروزی زنان بر میزان فرزندآوری؛ مطالعه موردی شهر قزوین. فصلنامه علمی-پژوهشی زن و جامعه، 62.
9.      جوکار، محبوبه، صفورایی‌پاریزی، محمدمهدی (1393). پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده، سال دوم، شماره دوم، بهار و تابستان، 39-69.
10.   چراغی‌کوتیانی، اسماعیل (1399). بحران خاموش: تحلیل جامعه‌شناختی عوامل فرهنگی و اجتماعی تأثیرگذار بر کاهش نرخ باروری در ایران. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
11.   چیذری، زهرا (1392). سیاست‌های غرب در کاهش جمعیت کشورهای مسلمان. پایگاه تبیینی تحلیلی برهان، 10 مرداد 1392، کد مطلب: 5613.
12.   درگاه ملی آمار (1391). سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390. تهران: انتشارات مرکز آمار ایران.
13.   درگاه ملی آمار (1400). گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1400. تهران: انتشارات مرکز آمار ایران.
14.   ذکایی، سعید (1381). نظریه و روش در تحقیقات کیفی. فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 17، 42-68.
15.   شریفی، عنایت (1401). درسنامه اخلاق خانواده. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
16.   شکری، فرزانه، شجاع نوری، فروغ‌الصباح (1392). چالش‌های روش‌شناختی و معرفتی در پژوهش‌های موجود جمعیتی. معرفت، 23(189)، 59-71.
17.   شکوری، ابوالفضل (1393). زن و مسئله پوشش و نگاه. قم: مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
18.   شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1429). مسالک الافهام الی تنقیح شرایع. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
19.   فتحی، الهام، زنجانی، حبیب‌الله (1395). جمعیت‌شناسی ایران: ساختار و توزیع جمعیت. تهران: مرکز آمار ایران، پژوهشکده آمار.
20.   فروتن، یعقوب، و بیژنی، حمیدرضا (1399). تک‌فرزندی و تعیین‌کننده‌های آن در ایران. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، سال پانزدهم، شماره 29.
21.   فولادی، محمد (1399). تحلیلی بر پیامدهای کاهش باروری و جمعیت در ایران. معرفت فرهنگی اجتماعی، سال یازدهم، تابستان.
22.   کاستلز، مانوئل (1384). گفتگوهایی با مانوئل کاستلز. ترجمه حسن چاوشیان و همکاران. تهران: نشر نی.
23.   لبیبی، محمدمهدی (1389). جنسیت و زندگی روزمره. تهران: شرکت نشر نقد افکار.
24.   محسن‌پور، بهرام (1382). پروتکل دانشوران یهود. به کوشش سیدحسین نجفی یزدی. چاپ اول. قم: ناظرین.
25.   محمودی، محمدجواد، و همکاران (1390). تحولات جمعیتی، چالش‌های فرارو و لزوم تجدیدنظر در سیاست‌های جمعیتی ایران. معرفت فرهنگی اجتماعی، 11(3)، 88-109.
26.   مرکز آمار ایران (1390). سازمان ثبت احوال کشور. دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی.
27.   مرکز آمار ایران (1395). سازمان برنامه و بودجه کشور، وابسته به ریاست جمهوری. نشریه الکترونیکی آمارگیری نیروی کار، زمستان 1395.
28.   نجارباغسیاه، مریم (1395). بررسی پیامدهای درون‌خانوادگی تک‌فرزندی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا، تهران.
29.   هدایت‌نیا، فرج‌الله (1400). طراحی نظام جامع حمایت خانواده (در فقه و نظام حقوقی ایران). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
30.   ‏ Lesthaeghe, R. (2014). The second demographic transition: A concise overview of its development. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(51), 18112-18115.
31.   Lesthaeghe, R. (2020). The second demographic transition, 1986–2020: sub-replacement fertility and rising cohabitation—a global update. Genus. https://doi.org/10.1186/s41118-020-00077-4
32.   United Nations. (2024). World Population Prospects 2024: Summary of Results.
 
اکولوژی انسانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 تیر 1405