ناکارآمدی طرح های توسعه شهری در تحقق شهر پایدار (نمونه موردی : شهر زنجان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محبوب ریحان کلوانق 1
محسن احدنژاد 2
تقی حیدری 3
1 دانشجوی دکتری برنامه ریزی شهری دانشگاه زنجان . زنجان . ایران
2 دانشیار گروه برنامه ریزی شهری دانشگاه زنجان . زنجان. ایران و نویسنده مسئول
3 استادیار گروه برنامه ریزی شهری دانشگاه زنجان . زنجان. ایران
10.22034/el.2024.449542.1021
چکیده
با توجه به شرایط کنونی کشور و ضعف طرح های توسعه شهری در عدم توجه به نظام باغشهری و از بین رفتن اراضی مرغوب کشاورزی به نام باغشهر و گسترش ساخت و سازها دراین اراضی ، در حال حاضر شهرهای کشورشرایط مساعدی را از نظر پایداری دارا نمی باشند.لذا با آسیب شناسی طرح های توسعه شهری در شهر زنجان می توان ادعا کرد طرح های توسعه شهری با این شکل و شرایط قابلیت تبدیل کردن شهرها به شهر پایدار را دارا نمی باشند. لذا در زمینه شناسایی علل عدم کارآمدی طرح های توسعه شهری از رویکرد آمیخته استفاده شد، که ترکیبی از دو روش کمی و کیفی است. داده‌ها نیز از منابع اولیه و ثانویه بدست آمد.منابع اولیه با استفاده از پرسشنامه، مصاحبه‌های ساختاریافته و نیمه ساختاریافته، بحث گروهی متمرکز (FGD) و مشاهده جمع‌آوری شد. و داده‌های ثانویه از کتاب و منابع اینترنتی نظیر مقالات ، پایان نامه ها و... جمع‌آوری گردید. انتخاب نمونه های مورد مطالعه (30 نفر) بصورت هدفمند ( غیر تصادفی) از مطلعین و متخصصین موضوع مورد بحث به روش گلوله برفی ( زنجیره ای) گزینش شده است. و در نهایت یافته ها بصورت نظریه زمینه ای ارائه شده است. بنابراین در مجموع از نتایج بدست آمده ، مقوله عدم واقع بینی در برنامه ریزی و ارائه پیشنهادات غیر منطقی - عدم توجه به عوامل اقتصادی ، سیاسی و اجتماعی در برنامه ریزی بیشترین درصد را دارا بودند . می توان نتیجه گرفت، محتوا و مقصود طرح های توسعه شهری ، شهر را به سمت شکل گیری " شهر پایدار " به نحو مطلوب سوق نمی دهد. بعبارت دیگر محتوای طرح های توسعه شهری به نحو مطلوب و کامل هدفمند و کارآمد نیست. لذا نگرشی اساسی و تجدید نظری جدی در تهیه و اجرای طرح های توسعه شهری پیشنهاد میشود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The ineffectiveness of urban development plans in realizing a sustainable city(Case study: Zanjan)

نویسندگان English

mahboob reyhan 1
mohsen ahadnejad 2
taghi heydari 3
1 PhD student of geography and urban planning, Zanjan University, Iran
2 , Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Zanjan University, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Zanjan University, Iran
چکیده English

considering the current conditions of the country and the weakness of urban development plans in not paying attention to the Garden city system and the loss of high-quality agricultural lands called Garden city, and the expansion of constructions in these lands, currently the cities of the country do not have favorable conditions in terms of sustainability. Therefore, with the pathology of urban development plans in Zanjan city, it can be claimed that urban development plans with this form and conditions do not have the ability to transform cities into sustainable cities. Therefore, in the context of identifying the causes of inefficiency of urban development plans, a mixed approach was used, which is a combination of two quantitative and qualitative methods. Data were also obtained from primary and secondary sources. Primary sources were collected using questionnaires, structured and semi-structured interviews, focus group discussion (FGD) and observation. And secondary data was collected from books and internet sources such as articles, theses, etc. The selection of the studied samples (30 people) has been purposefully (non-randomly) selected from the informants and experts of the subject under discussion by snowball (chain) method. And finally, the findings are presented in the form of a grounded theory. Therefore, in total, from the obtained results, the category of lack of realism in planning and presenting illogical proposals - lack of attention to economic, political and social factors in planning had the highest percentage. It can be concluded that the content and purpose of urban development plans do not lead the city towards the formation of a "sustainable city" in an optimal way. In other words, the content of urban development plans is not optimally and fully targeted and efficient. Therefore, a basic attitude and a serious revision in the preparation and implementation of urban development plans are suggested

کلیدواژه‌ها English

pathology
plan
development
Zanjan
garden city
  1. احمدی ، زهرا (1391) ، بازخوانی نقش گمشده حیاط مرکزی در دستیابی به معامری پایدار ، نشریه شهر و معماری بومی . شماره 2 ، بهار 1391
  2. انصاری ، محمدرضا، برک پور ، ناصر (1400) ، ارزیابی طرحهای توسعه شهری و منطقهای زنجان از منظر پایداری اجتماعی، پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته شهرسازی،دانشگاه هنر، بهمن ماه 1400
  3. بدلی، فاطمه و صبوری، صابر (1398) .طراحی مجتمع مسکونی در شهر تبریز با رویکرد ارتقای فضاهای عمومی. پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشدSc. ». گرایش : مهندسی معماری. زمستان. 1398. موسسه آموزش عالی سرا ج.
  4. پاکدامن ، رستم علی ؛ محمدی ، محمود؛ مسعود ، محمد(1398) ، آسیب شناسی مردم نگر دراجرای طرح های توسعه ی شهری مطالعه موردی : شهر ساری ، فصلنامه مطالعات توسعه ی اجتماعی – فرهنگی ، دوره ی هشتم ، شماره ی2، پاییز 98 صص 121-147
  5. پنداریان ، لطیف؛ ، دریاباری ، سید جمال الدین ؛ بخشنده نصرت ، عباس (1398) ، آسیب شناسی تحقق پذیری طرح های شهری در ایران: نمونه موردی منطقه 22 شهر تهران، فصلنامه علمی – پژوهشی و بی المللی انجمن جغرافیای ایران، سال هفدهم، شماره 61 ، تابستان 1398
  6. جمالی، سیروس؛ پور محمدی ، محمد رضا، صدر موسوی، میر ستار( 1391) ، بررسی تأثیر گونه شناسی مسکن بر مورفولوژی شهر مطالعه ی موردی: کلانشهر تبریز، رساله برای دریافت درجه دکتری در رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم محیطی و معماری ، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، تیر ماه 1391
  7. جوزن، مهسا؛ پورمحمدی ، محمدرضا ؛ چوبساز، سهیلا(1394) . بررسی تغییرات گونه های مسکن طی سال های 1340-1390 (شهر تبریز). پایان نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری. دانشگاه تبریز.شهریور 1394
  8. حسین زاده دلیر ، کریم ؛ پور محمدی ، محمد رضا؛ سلطانی ، علیرضا(1389) ، بررسی عوامل موثر در ناکارآمدی طرحهای جامع شهری ایران (مطالعه موردی؛ طرح جامع تبریز) ، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی (دانشگاه تبریز)، سال 15 ، شمارة 31 بهار 1389 ، صفحات 151-131
  9. حسین زاده دلیر،کریم و هوشیار، حسن ) 1385 (، دیدگاهها، عوامل و عناصر مؤثر در توسعه فیزیکی شهرهای ایران، مجله جغرافیایی و توسعه ناحیه ای، شماره 6
  10. حجتی ، حمید؛ پورحمدی ، محمد رضا؛ قربانی ، رسول(1397) ، نقدی بر فرایند برنامهریزی جامع شهر رشت با رویکردی تطبیقی )طرحهای جامع سه گانه شهر) ، فصلنامه دانش شهرسازی ، دوره 2، شماره 1، بهار 1397
  11. خوش چهره، مریم ؛ رضوانی ، علی اصغر(1397) ، آسیب شناسی طرحهای توسعه شهری با تاکید بر طرح جامع ) مطالعه موردی شهر جدید پرند (،پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد A » رشته برنامه ریزی شهری گرایش :آمایش شهری ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی ، تابستان 1397
  12. دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ،1388
  13. زیاری، کرامت الله و محمدی، علیرضا) 1395 .( آسیب شناسی مدیریت طرحهای توسعه منطقه ای در ایران و انتخاب الگوی مطلوب مدیریتی، مجلّة جغرافیا و توسعة ناحیه ای، سال چهاردهم، شمارۀ 1، صص 88 -67
  14. سالاری پور ، علی اکبر؛ ، علیزاده جورکویه ، فرنگیس ؛ طالب ولی اله، نرگس (1401)، تحلیل عوامل عدم تحقق پذیری طرح های جامع در شهرهای کوچک )مطالعۀ موردی: شهرهای سنگر، خشکبیجار و شفت( ، نشریۀ علمی باغ نظر،(110) 19 ، مرداد 1401
  15. شربتی ، ربابه؛ لطفی، صدیقه(1397) ، ارزیابی میزان تحقق پذیری طرح های توسعه شهری در ایران )نمونه موردی: طرح هادی شهر نوکنده(،پایان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی ، دانشگاه مازندران ، بهمن 1397
  16. صالحی ، اسماعیل (1382) ، تحلیل کارآمدی ضوابط و مقررات شهرسازی در شکل گیری شهر خوب ، رساله جهت اخذ درجه دکتری رشته شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
  17. صفایی پور ، مسعود و سعیدی ، جعفر(1394)، بررسی عوامل مؤثر در ناکارآمدی طرح های توسعه شهری ایران، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، سال هفتم/ شماره بیستم و دوم/ تابستان 1394
  18. کولیوند، حجت اله ؛ طلاچیان ، مرتضی؛ ماجدی ، حمید( 1399) ، تحلیل زمینه ای برآسیب شناسی طرحهای توسعۀ شهری در ایران ، فصلنامه برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره 24، شماره 4، زمستان 1399
  19. سعید نیا ، احمد(1382) ، طرح های شهری در ایران ، چاپ دوم ، تهران ، سازمان شهرداری های کشور
  20. مزینی ، منوچهر(1374)، مدیریت شهری و روستایی در ایران، مرکز مطالعات و تحقیقات وزارت مسکن و شهرسازی
  21. محمدپور، احمد ) 1392 (روش تحقیق کیفی، ضد روش، منطق و طرح در روش شناسی کیفی، ج 1. تهران: جامعه شناسان.
  22. مرصوصی، نفیسه و پورمحمدی، محمدرضا و نصیری، اسماعیل و محمدزاده، یوسف ) 1392 .( ارزیابی توسعه پایدار کلان شهر تبریز، دوفصلنامه علمی ی پژوهشی پژوهش های بوم شناسی شهری، دوره 4 ، شماره 8، صص 45-51
  23. مهدوی ، مرتضی علی؛ حسین زاده دلیر، کریم و بیگ بابایی، بشیر(1401) . امکان سنجی طر حهای توسعه شهری در شهرها ی م یانه اندام (نمونه موردی : شهر مرند) . فصلنامه سیاستگذاری شهری و منطقه ای، 1(4)، 44-59
  24. ناظمی ، عباس؛ سیدالحسینی ، سید مسلم؛ دانشور ، مریم( 1401) ، ریشه یابی ناکارآییهای ضوابط و مقررات طرحهای توسعه شهری ایران، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره 37 ، شماره 3، تابستان 1401
  25. وحیدی برجی، گلدیس؛ نوریان ، فرشاد، عزیزی، محمد مهدی (1396) ، شناسایی علل عدم تحقق کاربر یهای پیشنهادی در طرح های توسعه شهری ایران با استفاده ازنظریه زمینه ای، نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی دوره ۲۲ شماره ۱،  بهار 1396
  26. یار قلی ، وحید ، احدنژاد، محسن ،سجادی ،ژیلا ) 1397. (تبیین الگوی توسعه شهری سبزنمونه موردی شهر زنجان ، رساله جهت اخذ درجه دکتری در رشته برنامه ریزی شهری . دانشگاه زنجان.
  27. Abdeljawad, N, and Nagy I. (2021) Urban Environmental Challenges and Management Facing Amman Growing City. Review of International Geographical Education (RIGEO), 11(5), 2991-3010. doi: 10.48047/rigeo.11.05.192
  28. American Planning Association (2019). Planning for Equity Policy Guide. Chicago, IL: American Planning Association.
  29. Anna ,J & Lakshmi S.R(2023). Readjusting Urban Land Through Town Planning Schemes in Kerala A Critical Analysis, ResearchGate : https://www.researchgate.net/publication/372417120
  30. Barbarosa, L. (2020). The Post Pandemic City: Challenges and Opportunities for a Non-Motorized Urban Environment. An Overview of Italian Cases. Sustainability. doi:https://doi.org/10.3390/su12177172
  31. Edwards, R. & Brannelly, T. (2017). “Approaches to Democratising Qualitative Research Methods”. Qualitative Research, 17(3), pp. 271–277.
  32. Eseler, B & Gençkaya, Ö F(2023). Kentsel Dönüşüm Kararlarına Vatandaş Katılımı , “Fikirtepe Kentsel Dönüşüm Projesi” Citizens Participation in Urban Transformation Processes .pp 291-308 International Journal of Social Sciences.
  33. E-ISSN: 2536-5045. https://doi.org/10.22466/acuusbd.1313997
  34. Herasimowics , A(2018). green spaces as a part of the city structure. Environmental policy and management, Bialystok University of Technology. 2018
  35. Kassahun, G & Gobena, F(2022). Challenges of Urban Plan Implementation in Small Towns of West Showa Zone, Oromia Regional State, Ethiopia, Sustainable Regional Planning. https://www.researchgate.net/publication/366558426
  36. Khadour, N.; Fekete, A.;Sárospataki, M(2023). The Role of the Master Plan in City Development, Latakia Master Plan in an International Context. Land 2023, 12, 1634. https://doi.org/10.3390/ land12081634
  37. Koçan, N. (2021). Bayburt Kenti Kentsel Açık Yeşil Alan Yeterliği Üzerine Bir Araştırma. Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 21-29. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1308511
  38. Mishra , Anamika (2010) ; “ Modernism and urban form” , http:// anamikamishra .suite101.com / Impact-of-modernism-on-urban-form /.
  39. Mahadevia, D, Madhav P , Anjali M ( 2018). Ahmedabad: Town Planning Schemes for Equitable Development—Glass Half Full or Half Empty. Washington D.C: World Resources Institute, 2018.
  40. Maghsoodi Tilaki, M.Azizi B. Aldrin, A. Hedayati Marzbali ,M(2014). Improving the Preparation of Iranian Urban Development Plans: Lessons Learned from Other Experiences. Modern Applied Science; Vol. 8, No. 4; 2014. ISSN 1913-1844 E-ISSN 1913-1852, PP144-157
  41. Ramakrishna, N(2016). Assessing the Role of Master Plans in City Development: Reform Measures and Approaches , NAGARLOK VOL. XLVII-XLVIII, Part 4 & 1-4, , Jan-Dec 2016 https://www.researchgate.net/publication/318223607
  42. Rouse, David and Rocky Piro (2022). The Comprehensive Plan: Sustainable, Resilient and Equitable Communities for the 21st Century. London and New York: Routledge.
  43. Rouse, David (2022) "The Future of the Comprehensive Plan," Journal of Comparative Urban Law and Policy: Vol. 5 : Iss. 1 , Article 25, 299-326. https://readingroom.law.gsu.edu/jculp/vol5/iss1/25
  44. Sabeeh L F, Ula A M , Dhirgham A(2023). Challenges and opportunities of the urban structures of holy cities: the case of old Najaf, Iraq, 3rd International Conference on Smart Cities and Sustainable Planning ,IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science 1129 (2023) 012034
  45. doi:10.1088/1755-1315/1129/1/012034
  46. Tiwari, D. P. (2002), Challenges in Urban Planning for local bodies in India www.gisdevelopment.net/application/urban/urban00037pf.htm
اکولوژی انسانی
دوره 3، شماره 6
بهار 1403
صفحه 444-459