ارزیابی تأثیر طراحی فضاهای عمومی در تقویت تاب‌آوری روانی شهروندان پس از بحران‌های شهری (نمونه موردی: شهر اسکو)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فائقه زیردابی اسکوئی 1
میرسعید موسوی 2
نسیم نجفقلی پور کلانتری 3
اکبر عبدالله زاده طرف 2
1 دانشجوی دکترای طراحی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 استادیار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
10.22034/el.2025.501038.1048
چکیده
در دوران معاصر، بحران‌های شهری یکی از بزرگترین چالش‌ها برای جوامع شهری محسوب می‌شوند که تأثیرات منفی بر سلامت روانی شهروندان دارند. از این رو، طراحی فضاهای عمومی به‌عنوان ابزاری مهم برای تقویت تاب‌آوری روانی و مقابله با بحران‌ها مطرح است. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی مولفه‌های مؤثر در طراحی فضاهای عمومی و بررسی تأثیر آن‌ها بر تاب‌آوری روانی شهروندان در شرایط بحران است. این تحقیق به‌طور ترکیبی از روش‌های کیفی و کمی استفاده کرده است. ابتدا در بخش کیفی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان انجام شد. این مصاحبه‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA برای کدگذاری و تحلیل داده‌ها مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های کیفی نشان داد که مولفه‌های طراحی بیوفیلیک، روانشناسی محیطی، امنیت و قابلیت استفاده فضاهای عمومی بیشترین تأثیر را بر تاب‌آوری روانی دارند. در ادامه، برای تحلیل کمی از روش رگرسیون چندگانه استفاده شد و داده‌ها از ۳۸۳ نفر از شهروندان اسکو جمع‌آوری شد. نتایج کمی نشان داد که طراحی بیوفیلیک با ضریب رگرسیونی ۰.۳۱ و ضریب تعیین ۰.۴۲ بیشترین تأثیر را بر تاب‌آوری روانی دارد. همچنین، تاب‌آوری روانی با ضریب رگرسیونی ۰.۲۸ و ضریب تعیین ۰.۳۵ در رتبه دوم قرار دارد. سایر مولفه‌ها تأثیرات معناداری بر تاب‌آوری روانی دارند، اما از نظر ضریب رگرسیونی کمتر از مولفه‌های فوق‌الذکر هستند. در نهایت، نتایج تحقیق نشان می‌دهند که طراحی فضاهای عمومی با توجه به مولفه‌های بیوفیلیک و روانشناسی محیطی می‌تواند تاب‌آوری روانی شهروندان را به‌طور چشمگیری افزایش دهد. این نتایج می‌تواند راهگشای توسعه شهری در شهرهای کوچک نظیر اسکو باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation of the Impact of Public Space Design on Enhancing Psychological Resilience of Citizens after Urban Crises (Case Study: Oskou urban)

نویسندگان English

Faegheh Zirdabi Oskouei 1
MirSaead Moosavi 2
Nasim Najafgholipour Kalantari 3
Akbar Abdollahzadeh Taraf 2
1 PhD student in Urban Design, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
3 Assistant Professor, Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده English

Abstract

Urban crises are increasingly recognized as major challenges for contemporary societies, having significant negative effects on the mental well-being of citizens. In this context, the design of public spaces is considered a crucial tool for strengthening psychological resilience and helping communities cope with crises. This study aims to identify the key components in the design of public spaces and assess their impact on the psychological resilience of citizens in post-crisis conditions. A mixed-methods approach was employed, combining both qualitative and quantitative research methods. Initially, in the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 20 experts in the field. The data from these interviews were analyzed using MAXQDA software for coding and thematic analysis. The qualitative findings indicated that biophilic design, environmental psychology, security, and the usability of public spaces were the most influential factors on psychological resilience. Following this, a quantitative approach using multiple regression analysis was applied to data collected from 383 citizens of Oskou. The quantitative results revealed that biophilic design had the most substantial effect on psychological resilience, with a regression coefficient of 0.31 and a coefficient of determination (R²) of 0.42. Psychological resilience itself ranked second with a regression coefficient of 0.28 and R² of 0.35. Other factors such as environmental psychology, security, and social interaction also showed significant effects but with relatively lower regression coefficients. In conclusion, the findings suggest that designing public spaces with a focus on biophilic elements and environmental psychology can substantially enhance the psychological resilience of citizens, offering valuable insights for urban planning in smaller cities like Oskou.

کلیدواژه‌ها English

Public Space Design
Psychological Resilience
Urban Crises
Oskou Urban
  1. ترابی، علیرضا، حافظی گل، سیدحسام، هودسنی، هانیه . (1403). تحلیل ظرفیت حکمروایی هوشمند شهری در تاب‌آوری فضاهای عمومی در دورۀ پاندمی کووید – 19، نمونه پژوهش: منطقه ۹ شهرداری مشهد. آمایش و توسعه، 4(1)، 17-36.
  2. حنایی تکتم، غلامی، فاطمه. (۱۴۰۲). ارزیابی نقش مولفه‌های اجتماعی تاب‌آوری در افزایش اعتماد اجتماعی شهروندان (نمونه موردی محله آبکوه شهر مشهد). رفاه اجتماعی، ۲۳(۹۰)، ۱۵۱-۱۲۱.
  3. خیابانی، رامین.، شهین‌فر، حمید.، آذرمی عربشاه، رباب. (۱۳۹۷). مکانیابی محل دفن پسماند جامد شهری با استفاده از GIS (مطالعه موردی شهر اسکو). فصلنامه زمین‌شناسی محیط زیست، ۱۲(۴۳)، ۴۷-۵۶.
  4. قاسمی سیانی، محمد.، و فرتاش مهر، نسیم. (۱۴۰۲). بررسی نقش فضاهای عمومی در سلامت روان شهروندان (مطالعه موردی: منطقه ۲ شهرداری کرمانشاه). جغرافیا و روابط انسانی، ۶(۲)، ۶۲۸–۶۴۲.
  5. مرکز آمار ایران. (۱۴۰۲). سالنامه آمار ۱۴۰۲. سازمان برنامه و بودجه کشور و مرکز آمار ایران.
  6. مقدسی، نگین سادات، خان محمدی، مرجان، صارمی، حمیدرضا، حقیقت بین، مهدی. (1403). تأثیر معماری بیوفیلیک در تاب‌آوری کالبدی- محیطی مجتمع‌های مسکونی (نمونه موردی: مجتمع مسکونی برج بین‌المللی تهران). مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، ۵۳(۱۴)، ۵۹-۷۴.
  7. Alawi M، Chu D & Rui Y (2024) Measuring and improving public space resilience to the COVID-19 pandemic: Chongqing-China as a case study. Front. Sustain. Cities 6:1383933. 10.3389/frsc.2024.1383933.
  8. Allan، F.، Doran، A.، Jones، R.، & Farrell، S. (2024). Building resilience and well-being for post-COVID adolescents through outdoor adventure. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning، 1(27). https://doi.org/10.1080/14729679.2024.2312920
  9. Bonanno، A. (2004). Loss، trauma، and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist، 59(1)، 20–28. https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.1.20
  10. Cohen،، & Wills، T. A. (1985). Stress، social support، and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin، 98(2)، 310–357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
  11. Durkheim، (1897). Le Suicide: Étude de sociologie. Paris: Félix Alcan.
  12. Forczek-Brataniec،، & Jamioł، K. (2024). The role of public space in building the resilience of cities: Analysis of representative projects from IFLA Europe exhibitions. Sustainability، 16(12)، 5105. https://doi.org/10.3390/su16125105.
  13. Kaplan،، & Kaplan، R. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. New York: Cambridge University Press.
  14. Kapucu،، Ge، Y.، Rott، E.، & Isgandar، H. (2024). Urban resilience: Multidimensional perspectives، challenges and prospects for future research. Urban Governance، 4(3)، 162–179. https://doi.org/10.1016/j.ugj.2024.09.003
  15. Kapucu،، Hu، Q.، Sadiq، A.-A.، & Hasan، S. (2023). Building urban infrastructure resilience through network governance. Urban Governance، 3(1)، 5–13. https://doi.org/10.1016/j.ugj.2023.01.001.
  16. Mabrouk،، Han، H.، Mahran، M. G. N.، Abdrabo، K. I.، & Yousry، A. (2024). Revisiting urban resilience: A systematic review of multiple-scale urban form indicators in flood resilience assessment. Sustainability، 16(12)، Article 5076. https://doi.org/10.3390/su16125076.
  17. Newman، (1972). Defensible space: Crime prevention through urban design. New York: Macmillan.
  18. Palmertz،، Weissmann، M.، Nilsson، N.، & Engvall، J. (2024). Building resilience and psychological defence: An analytical framework for countering hybrid threats and foreign influence and interference (Working Paper 2024:1). Lund: Lund University Psychological Defence Research Institute.
  19. Putnam، D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.
  20. Refaat،، Soliman، A. M.، & Ragheb، G. A. (2024، February 26-27). Psychological dimensions of urban resilience: Evaluating smart spatial planning in the context of pandemics. Proceedings of IASTEM International Conference، Dubai، UAE.
  21. Sarkar،، Anand، S.، PS، S.، Rafiq، I.، & Pujara، T. (2023). Role of urban public space in sustaining mental well-being: Inferences from pandemic scenario. Journal of Urban Design and Mental Health، 8(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.8403555.
  22. Ungar، (2011). The social ecology of resilience: Addressing contextual and cultural ambiguity of a nascent construct. American Journal of Orthopsychiatry، 81(1)، 1–17. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.2010.01067.x
  23. Wilson، O. (1984). Biophilia. Cambridge، MA: Harvard University Press.
  24. Xu J، Liu N، Polemiti E، Garcia-Mondragon L، Tang J، Liu X، Lett T، Yu L، Nöthen MM، Feng J، Yu C، Marquand A، Schumann G; the environMENTAL Consortium. Effects of urban living environments on mental health in adults. Nat Med. 2023 Jun;29(6):1456-1467. https://doi.org/10.1038/s41591-023-02365-w. PMC10287556.
  25. Zolli،، & Healy، A. M. (2012). Resilience: Why things bounce back. New York: Free Press.
  26. Zordan،، Tsou، J. Y.، Chen، J.، & Huang، H. (2024). Resilient public spaces under psychological distress: a closer look at high-density urban streets’ vibrancy in Hong Kong. Paper presented at The 6th International Conference on Changing Cities، Rhodes Island، Greece.
  27. Zou، Y. (2024). Urban resilience، digital technologies، and the economic recovery of a city from the pandemic. Public Administration Review، 84(4)، 637–650. https://doi.org/10.1111/puar.13678
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 10
بهار 1404
صفحه 797-814