سنجش تغییرکاربری پذیرفته شده در پایداری و بازنده سازی بنای با ارزش تاریخی-فرهنگی خانه اردوبادی تبریز

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
ندا فیضاب زبرلو 1
مهروش کاظمی شیشوان 2
اکرم حسینی 3
الهام حاتمی گلزاری 4
1 گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران.
2 دانشیار گروه معماری، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران.
3 استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد.
4 استادیار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
10.22034/he.2025.514841.1077
چکیده
در جهان امروز، بسیاری از سازه‌هایی که دیگر امکان ایفای نقش اولیه‌ خود را ندارند، به یکی از چالش‌های مهم برای جوامع مختلف تبدیل شده‌اند. یکی از راه‌حل‌های پیشنهادی برای نگهداری از این بناهای بلااستفاده، بازآفرینی و بهره‌برداری مجدد از آن‌هاست؛ رویکردی که با هدف استفاده بهینه از منابع، دستیابی به توسعه پایدار، صرفه‌جویی اقتصادی و صیانت از ارزش‌های فرهنگی دنبال می‌شود. تحقیق حاضر از نوع کاربردی بوده و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، اسنادی و میدانی گردآوری شده‌اند. در مرحله نخست، اصول و شاخص‌های مرتبط با موضوع مورد بررسی قرار گرفت. سپس به‌منظور تحلیل این شاخص‌ها در نمونه‌ موردی خانه اردوبادی تبریز، از روش مشاهده میدانی و انجام مصاحبه با ۲۰ نفر از کارشناسان و متخصصان مرتبط استفاده شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد که هر شش بُعد مورد بررسی در ارتباط با عملکرد تغییر کاربری، تأثیری در سطح متوسط تا مطلوب بر پایداری و باززنده‌سازی این بنای تاریخی داشته‌اند. از منظر رتبه‌بندی، شاخص زیست‌محیطی با میانگین نمره ۳٫۶۶ بالاترین میزان اثرگذاری و شاخص مدیریتی با امتیاز ۲ کمترین تأثیر را بر پایداری در فرآیند باززنده‌سازی خانه اردوبادی داشته‌اند. در نهایت، می‌توان نتیجه گرفت که شاخص‌هایی نظیر تغییر کاربری سازگار با رعایت اصول مشخص، توجه به ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی، زیست‌محیطی و اقتصادی، نقش مؤثری در تحقق توسعه پایدار در خانه‌های تاریخی ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Assessment of Adaptive Reuse in the Sustainability and Revitalization of the Historic-Cultural Heritage of the Ordubadi House in Tabriz

نویسندگان English

Neda Feizab Zabarloo 1
Mehrvash Kazemi Shishavan 2
Akram Hosseini 3
Elham Hatami Golzari 4
1 Department of Architecture, Shabestar Branch, Islamic Azad University, Shabestar, Iran.
2 Associate Professor, Department of Architecture, Shabestar Branch, Islamic Azad University, Shabestar, Iran.
3 Assistant Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Ferdowsi University of Mashhad.
4 Assistant Professor, Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده English

In today's world, many buildings that can no longer serve their original function have become a significant challenge for various societies. One of the proposed solutions for preserving such unused structures is adaptive reuse and revitalization—a strategy aimed at optimizing resource utilization, achieving sustainable development, economic efficiency, and preserving cultural values. This research is applied in nature, and data collection was conducted through library studies, document analysis, and fieldwork. Initially, relevant principles and indicators were examined. Subsequently, to analyze these indicators in the case study of the Ordubadi House in Tabriz, field observations and interviews were conducted with 20 experts and professionals in the field. The findings indicate that all six examined dimensions related to the performance of adaptive reuse had a medium to high impact on the sustainability and revitalization of this historic building. In terms of ranking, the environmental indicator scored the highest impact with a mean score of 3.66, while the managerial indicator had the lowest impact with a score of 2. Ultimately, it can be concluded that criteria such as compatible reuse based on defined principles, attention to social, cultural, environmental, and economic values, play a significant role in achieving sustainable development in historic buildings.

کلیدواژه‌ها English

Land Use Change
Environmental Sustainability
Historic Building
Revitalization
Tabriz City
  1. اجلالی دیز، میلاد، دلشاد سیاهکلی، مهسا. (1402). واکاوی چگونگی کارکردپذیری ابنیه‌ی تاریخی تطبیق‌پذیر در تغییر کاربری به بناهای فرهنگی (نمونه‌ی موردی: میراث صنعتی شهر تهران). مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 11(38)، 33-46.
  2. اسکندری، آنوش، بابائی مراد، بهناز، موسوی، سید علیرضا. (1399). ارزیابی تأثیرات کاربری های محرک شهری بر باززنده سازی بافت های تاریخی با رویکرد پویایی (مقایسه تطبیقی بافت های مرکزی، عامری و خرم­کوشک اهواز). پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط، 1(2)،89-71.
  3. برغش، فاطمه، دستغیب پارسا، مریم، عبدشیخی، آتنا، طبیب‌زاده، کیمیاالسادات (1402)، ارزیابی عوامل مؤثر در تغییر کاربری فضاها با رویکرد باززنده‌سازی، پژوهش های معماری نوین 3(3)، 39-38.
  4. حناچی، پیروز، شاه تیموری، یلدا. (1400). تبیین مدل ارزیابی استفاده مجدد سازگار از خانه‌های میراثی تهران (با استفاده از روش F’ANP). نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 26(3)، 5-19.
  5. زینالی عظیم، علی، بابازاده اسکوئی، سولماز، مهمانی، رقیه، فرجی، سنبل، رفیع زاده، مریم. (1402). ارزیابی بازآفرینی شهری در بافت تاریخی شهر تبریز با رویکرد فرهنگ محور. توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 5(8)، 51-69.
  6. شاهرخی، شیما، نیکنامی، کمال‌الدین، ایزدی، محمد سعید. (1401). نقش دو مؤلفۀ حفاظت و پویایی در باززنده‌سازیِ میراث معماری بر مبنای تداوم ارزش‌های مکانی موردپژوهی: میراث معماری محوطۀ تاریخی چغازنبیل، صفه، 32(3)، 105-124
  7. صمدزاده‌یزدی سپیده، انصاری مجتبی، بمانیان محمدرضا. (1398)، ارزیاﺑﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺎرﺑﺮی ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺮ ﭘﺎیداری ﻣﺤﯿﻄﯽ (ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی: ﻣﯿﺮاث ﺻﻨﻌﺘﯽ ایران). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۹ (۱) :۶۷-۷۷.
  8. کی‌نژاد، محمدعلی، و شیرازی، محمدرضا. (۱۳۹۹). خانه‌های قدیمی تبریز (چاپ دوم). تبریز: ناشر: مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن»، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
  9. مولائی محمدمهدی، جدیری حیدری نعیمه، همتی خیرالله. (1400)، معاصرسازی خانه های تاریخی و توسعه گردشگری پایدار؛ نمونه موردی: عمارت ارباب هرمز تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۱ (۲) :۴۹-۶۵
  10. Foster, G. (2020). Circular economy strategies for adaptive reuse of cultural heritage buildings to reduce environmental impacts. Resources, Conservation and Recycling, 152 (January), 104507. https://doi.org/10.1016/j.resconrec. 2019.104507.
  11. Hu, M., & Świerzawski, J. (2024). Assessing the environmental benefits of adaptive reuse in historical buildings. A case study of a life cycle assessment approach. Sustainable Environment, 10(1). 1-18 https://doi.org/10.1080/27658511.2024.2375439.
  12. Lynch, S., & Proverbs, D. G. (2020). How adaption of historic listed buildings affords access. International Journal of Building Pathology and Adaptation, 38(4), 589-605. https://doi.org/10.1108/IJBPA-11-2018-0093.
  13. Marika, G., Beatrice, M., & Francesca, A. (2021). Adaptive reuse and sustainability protocols in Italy: Relationship with circular economy. Sustainability, 13(14), 8077. https://doi.org/10.3390/su13148077.
  14. Md Ali, Z., Zawawi, R., Myeda, N. E., & Mohamad, N. (2019). Adaptive reuse of historical buildings. International Journal of Building Pathology and Adaptation, 37(1), 54–68. https://doi.org/10.1108/ijbpa-04-2018-0029.
  15. Plevoets, B., & Cleempoel, V. K. (2019). Adaptive reuse of the built heritage: Concepts and cases of an emerging discipline (1st ed). Routledge.
  16. Song, J.; Chen, J.; Yang, X.; Zhu, Y. (2024), Research on Adaptive Reuse Strategy of Industrial Heritage Based on the Method of Social Network. Land, 13, 383. https://doi.org/10.3390/land13030383.
  17. Stival, C. A., Berto, R., Morano, P., & Rosato, P. (2020). Reuse of vernacular architecture in minor alpine settlements: A multi-attribute model for sustainability appraisal. Sustainability, 12(16), 6562. https://doi.org/10.3390/su12166562.
  18. Trizio, I., De Vita, M., Ruggieri, A., & Giannangeli, A. (2020). The archaeological park of navelli (Italy) in the reconstruction plan: Hypothesis of adaptive reuse. The international archives of the photogrammetry. Remote Sensing and Spatial Information Sciences - Isprs Archives, 54(M-1), 929–936. https://doi.org/10.5194/isprs-archives-xliv-m-1-2020-929-2020.
  19. Vafaie, F, Remøy, H.T. Gruis, V, H. (2023), Adaptive reuse of heritage buildings; a systematic literature review of success factors, Habitat International 142 (2023) 102926. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102926.
  20. Zeadat, Z, F, (2024), Adaptive reuse challenges of Jordan’s heritage buildings: a critical review, International Journal of Urban Sustainable Development, 16(1), 95-107 https://doi.org/10.1080/19463138.2024.2329661.
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 12
پاییز 1404
صفحه 1170-1182