بررسی آلودگی منابع آبی در پارک ملی قطرویه، فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پژمان خاکسار بلداجی 1
هانیه نوذری 2
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی محیط زیست، گرایش آلودگی محیط زیست، گروه محیط زیست، واحد آباده، دانشگاه آزاد اسلامی، آباده، ایران.
2 گروه محیط زیست، واحد آباده، دانشگاه آزاد اسلامی، آباده، ایران.
10.22034/he.2025.511659.1071
چکیده
در مدیریت زیستگاه‌های حیات وحش ثبات کیفیت و کمیت آب به ویژه در اکوسیستم های خشک ایران که با محدودیت نسبی و تنش های خشکی منابع آبی مواجه هستند، یکی از ارکان برنامه‌ریزی در حفظ جمعیت‌های حیات وحش می‌باشد. منابع آب طبیعی و آبشخورهای مصنوعی در پارک ملی قطرویه فارس تنها منابع تأمین‌کننده آب مورد نیاز حیات وحش هستند. این پژوهش با هدف بررسی شاخص‌های میکروبی و فیزیکوشیمیایی منابع آبی مورد استفاده حیات وحش در این منطقه و مقایسه آنها با استانداردهای ملی صورت گرفت. در این مطالعه 11 منبع آبی انتخاب شدند و نمونه‌برداری در دو فصل تابستان 1402 و بهار 1403 انجام شد و از هر منبع آبی سه نمونه و در مجموع 66 نمونه در کل دوره مطالعه جمع‌آوری گردید. در نهایت نمونه‌ها در ظروف استریل شیشه‌ای و در پوشیده به آزمایشگاه منتقل و پارامترهای کلیفرم کل، کلیفرم مدفوعی، دما، کدورت، pH و سدیم استخراج گردیدند. نتایج نشان داد در طول دوره بررسی میانگین کلیفرم کل در تمام منابع آبی و میانگین کلیفرم مدفوعی در تمام منابع آبی (به جز چاه محسن و آبشخور پاسگاه قطرویه در بهار) بیشتر از حد استاندارد ملی ایران بود. همچنین نتایج نشان داد میانگین کلیفرم‌های کل و مدفوعی در بهار 1403 بیشتر از تابستان 1402 بود که به علت بارانهای شدید بهاری و شستشوی خاک سطحی اطراف منابع آبی و انتقال فضولات انسانی، سرگین حیوانی و گوآنو پرندگان به آنها بود. همچنین میانگین سدیم در تابستان در همه منابع آبی (به جز چاه گونی و چاه قل قاجی) و در بهار در همه منابع آبی (به جز چاه قل قاجی) بیشتر از حد استاندارد ملی ایران بود. از طرف دیگر، عدم تغییر میانگین سدیم طی دوره بررسی نشان داد اکثریت منابع آبی شور هستند. آب شور به همراه آلودگی میکروبی سبب دفع سرگین آبکی، اسهال، کاهش وزن و بیماریهای گوارشی گونه ها مخصوصاً گونه درخطر انقراض گورخر ایرانی می شود. بنابراین باتوجه به تغییرات زمانی و مکانی کلیفرم‌ها و تاثیرات آن به همراه فاکتورهای فیزیکوشیمیایی آب (بویژه دما و سدیم) که سبب بیماری، مرگ و کاهش جمعیت‌های حیات-وحش می گردد طرح محدودیت دسترسی دامهای اهلی و استانداردسازی ساختار منابع آبی ضمن پایش، شناسایی و پاکسازی آلودگی آنها، پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Assessment of water resources contamination in the Qatrouyeh National Park, Fars

نویسندگان English

Pejman Khaksar Boldaji 1
Haniyeh Nowzari 2
1 Graduated of Environmental Science and Engineering, the tendency of Environmental Pollution, Department of Environment, Abadeh Branch, Islamic Azad University, Abadeh, Iran.
2 Department of Environment, Abadeh Branch, Islamic Azad University, Abadeh, Iran.
چکیده English

In the wildlife habitat management, maintaining water quality and quantity, especially in the arid ecosystems of Iran that are faced to relative limitations and dryness tension of water resources is one of the planning fundament in conserving wildlife populations. Natural water resources and artificial troughs are the main sources of water supplier for wildlife in the Qatrouyeh National park in Fars province. The aim of this study was to survey the microbial and physiochemical indexes of water resources used by wildlife in this area and to compare them with national standards. In this study, sampling was carried out in 11 water resources during summer 2023 and spring 2024 and three samples from each water resource and a total of 66 samples were collected throughout the study period. Finally, the samples were transferred to the lab in glass sterile containers and the parameters of total coliform, fecal coliform, temperature, turbidity, pH and sodium were measured. The results showed that the mean of total coliform in all water resources and the mean of fecal coliform in all water resources (with the exception of Chahmohsen and Qatrouyeh station trough in spring) was more than Iranian national standard during the study period. Also, the results showed that the means of total and fecal coliforms were higher during the spring 2024 than the summer 2023 because heavy spring rainfalls caused to wash surface soil around water resources and transfer human dung, animal feces and bird guano into them. Also, the mean of sodium during summer in the all water resources (with the exception of Chahgooni and Chahqolqaji) and during spring in the all water resources (with the exception of the Chahqolqaji) was more than the Iranian national standard. On the other hand, lack of change of the sodium means during the study period showed that most of the water resources were salinated. Salty and microbial-contaminated water cause to defection of watery feces, diarrhea, weight loss and digestive diseases in species especially in endangered species of the Persian onager. Therefore, according to the temporal and spatial variability of coliforms and its effect accompanying physiochemical factors of water (especially temperature and sodium) which cause disease, death and wildlife population reductions, the plan of restricting the access of domestic animals and standardization the structure of water resources while monitoring, identifying and cleaning up their contaminations are recommended.

کلیدواژه‌ها English

Water pollution
Trough
Spring
Qatrouyeh National park
Fars
  1. استاندارد ملی ایران، 1398. ویژگی­های میکروبیولوژیکی آب آشامیدنی. استاندارد شماره 1011، موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، تجدید نظر هفتم، 15 صفحه.
  2. استاندارد ملی ایران، 1388. ویژگی­های فیزیکی شیمیایی آب آشامیدنی. استاندارد شماره 1053، موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، 26 صفحه.
  3. استاندارد ملی ایران، 1375. جستجو و شمارش کلیفرم­ها در آب به روش چند لوله­ای. استاندارد شماره 3759، موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، 21 صفحه.
  4. امینی، ملیحه، 1394. روش­های مدیریت برای بهبود زیستگاه حیات وحش. اولین همایش ملی محیط زیست طبیعی، رشت: جهاد دانشگاهی، صفحه 7.
  5. امینی نسب، سید مهدی، 1386. شناخت، مدیریت و کنترل بیماریهای پرندگان به عنوان یک راهکار بوم شناختی جلوگیری از نابودی تنوع زیستی. دومین همایش ملی کشاورزی بوم شناختی ایران، صفحات 1-21.
  6. پیشوا، ابتهاج. 1389. بررسی وجود باکتری اشریشیاکلی در مدفوع خوکچه های هندی در کوه کرکس ایران. مجلۀ تحقیقات نظام سلامت، 6(1): 37-43.
  7. حسنی، امیرحسام، ترابیان، علی، ایزدپناه، سمیرا، 1390. بررسی آب رودخانه های کرج و جاجرود جهت مصارف تفرجی. مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، 13(2): 55-65.
  8. حقیقت، روح الله، نوذری، هانیه، 1400. بررسی کیفیت آب رودخانه بشار در منطقه حفاظت‌شده دنا. مجله اکوبیولوژی تالاب، 13(2): 69-84.
  9. دیان، بلال، هوسمی، پونه، 1392. بررسی میزان آلودگی میکروبی شناگاه­های سواحل جنوبی دریای خزر در استان گیلان و مقایسۀ آن با استاندارد بهداشت جهانی. اولین همایش حفاظت از تالاب­ها و اکوسیستم­های آبی ایران، همدان: شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا، صفحه 1-11.
  10. روحانی، فرزاد، جلیلی، خلیل، مختاری، کوشیار، 1385. تعیین وضعیت کمی و کیفی منابع آب بر اساس نیاز حیات وحش در پارک ملی کلاه قاضی. دومین کنفرانس مدیریت منابع آب، اصفهان: انجمن علوم و مهندسی منابع آب دانشگاه صنعتی اصفهان، صفحات 1-8.
  11. شریعتی، پری، خضری، سعید، شهابی، هیمن، 1395. بررسی میکروبی آب شرب شهر سردشت. دهمین کنگره پیشگامان صنعت، تهران: مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، صفحات 3365-3370.
  12. صفری، رضا، یعقوب­زاده، زهرا، 1391. ارزیابی بیواندیکاتورهای میکروبی رودخانه شیرود در استان مازندران. مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 22(98): 289-299.
  13. صیاد قربانی شیرین، فرزین، علیدوست ندامانی، صفورا، 1396. بررسی میزان آلودگی میکروبی رودخانه ناورود به باکتری­های ایکلای و کلیفرم بر اساس استانداردهای جهانی. فصلنامه علمی پژوهشی زمین شناسی محیط­زیست، 11(40): 1-10.
  14. طباطبایی یزدی، فاطمه، برات­زاده پوستچی، فریده، 1395. بررسی روشهای تامین منابع آبی حیات وحش در مناطق حفاظت شده. دومین کنفرانس بین المللی اکولوژی سیمای سرزمین اصفهان، دانشگاه صنعتی اصفهان، صفحات 1-11.
  15. عباسیان، اعظم، 1401. بررسی میزان آلودگی کلیفرمی منابع آب شرب زیرزمینی شهرستان های استان بوشهر و ارتباط آن با عوامل فیزیکوشیمیایی آب در فصل­های تابستان و پائیز. پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی خرد بوشهر، 60 صفحه.
  16. علیقلی­زاده، فاطمه، اصغرنیا، حسینعلی، عموئی، عبدالایمان، ذبیح­زاده پاشا، حمزه، ۱۳۹۸. بررسی کیفیت میکروبی آب چشمه­های مناطق سیاری گلوگاه بندپی شرقی شهرستان بابل در سال 1396. بیستمین کنگره پژوهشی سالیانه دانشجویان علوم پزشکی کشور، کرمانشاه، صفحات 1-4.
  17. فئید، منیره، بابایی، هادی و عابدینی، علی، 1394. بررسی برخی شاخص­های میکروبی و فیزیکوشیمیایی آب رودخانه­های مرتبط به تالاب انزلی و مقایسه آن با استانداردهای بین المللی. مجله اکوبیولوژی تالاب، 7(25): 45-54.
  18. مسعودی نژاد، محمدرضا، 1392. بیماریهای منتقله از آب. کتاب جامع بهداشت عمومی، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، 547 صفحه.
  19. میرسلیمانی، محمدعطا، کیهان­پناه، مرضیه، میرچولی، فهیمه، داودیان، علیرضا، پژوهش، مهدی، مسعودی، مونا، 1394. بررسی آلودگی میکروبی آب آشامیدنی منطقۀ شمال غرب اقلید. مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، 22(3): 516-522.
  20. نامی فرد، زهرا، 1389. بیماری های منتقله توسط آب. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی همدان، 17 صفحه.
  21. نوذری، هانیه، 1390. بررسی فراوانی ساختار جمعیت و چگونگی استفاده از زیستگاه گور ایرانی در پارک ملی قطرویه، فارس. رساله دکتری دانشکده محیط زیست، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران. 110 صفحه.
  22. یارقلی، بهمن، آذرنشان، سمیه، 1393. دستورالعمل نمونه برداری و آزمایش آب و فاضلاب. مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، 93 صفحه.
  23. Alizadeh, A., Nowzari, H., 2023. Assessment of microbial indicators of water resources in KooheHava and TangeKhoor free area. Iranian (Iranica) Journal of Energy and Environment, 14(3): 240-251.
  24. Askari, Z., Mas-Coma, S., Bouwman, A.S., Boenke, N., Stollner, T., Aali, A., Rezaiian, M., Mowlavi, G., 2018. Fasciola hepatica eggs in paleofaeces of the Persian onager Equus hemionus onager, a donkey from Chehrabad archaeological site, dating back to the Sassanid Empire (224–651 AD), in ancient Iran. Infection, Genetics and Evolution, 62: 233-243.
  25. Blanco, G., Lemus, G.A., Grande, J., 2009. Microbial pollution in wildlife: Linking agricultural manuring and bacterial antibiotic resistance in red-billed choughs. National library of medicine, 109(4): 405-12. doi: 10.1016/j.envres.2009.01.007.
  26. Divya, A.H., Solomon, P.A., 2016. Effects of some water quality parameters especially total coliform and fecal coliform in surface water of Chalakudy river, College, Thrissur, India. Procedia Technology. 24: 631-638.
  27. Hogan, M.C., 2010. Water pollution. Encyclopedia of earth. Eds: McGinley, M., Cleveland, C. National Council on Science and Environment, Washington, USA.
  28. Jose Mendoza, J., Botsford, A., Montoya, R., Saenz, A., Valles, A.V., Alvarez, M., 2004. Microbial contamination and chemical toxicity of the Rio Grande. BMC Microbiology. 4: 1-17.
  29. Nowzari, H., 2019. Ecosystems. The Palgrave Encyclopedia of Global Security Studies. Eds: Romaniuk, S., Thapa, M., Marton, P. Palgrave Macmillan, Springer, UK.
  30. Ogwueleka, T.C., Christopher, I.E., 2020. Hydrochemical interfaces and spatial assessment of Usuma River water quality in North-Central Nigeria. Scientific African. 8:e00371.
  31. Sarkar, S., 2005. Biodiversity and Environmental Philosophy: An Introduction. Cambridge University Press, New York, USA, 231 pp.
  32. Smith, B.P., 1990. Large animal internal medicine: diseases of horses, cattle, sheep and goats. Mosby Press. 2nd ed. 1787 pp.
  33. SPSS Inc. Released 2008. SPSS Statistics for windows. Version 17.0. Chicago. IL: SPSS Inc.
  34. Szekeres, E., Baricz, A., Cristea, A., Levei, E.A., Stupar, Z., Brad, T., Kenesz, M., Moldovan, O.T., Banciu, H.L., 2023. Karst spring microbiome: Diversity, core taxa, and community response to pathogens and antibiotic resistance gene contamination. Science of the Total Enviroment. 895: 165133.
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 12
پاییز 1404
صفحه 1229-1244