تحلیلی بر پیشایندهای اجتماعی _ فرهنگی و آگاهی‌های زیست محیطی بر رفتارهای مصرفی صرفه‌جویانه در حوزه مدیریت مصرف آب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید سعید حسینی زاده آرانی 1
محمد مهتری آرانی 2
اکبر شائمی برزکی 3
طاها عشایری 4
1 استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران.
2 استادیار‌،گروه مدیریت‌، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
4 استادیار جامعه‌شناسی،دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل،ایران.
10.22034/he.2025.509262.1068
چکیده
این مطالعه با هدف «تحلیلی بر پیشایندهای اجتماعی _ فرهنگی و آگاهی‌هایی زیست محیطی بر رفتارهای مصرفی صرفه‌جویانه در حوزه مدیریت مصرف آب» در بین شهروندان کاشانی انجام شد. رویکرد پژوهش، از نوع توصیفی- تحلیلی با هدف کاربردی و مبتنی بر تکنیک پیمایش حضوری و نیز استفاده از ابزار پرسشنامه است. جامعه آماری شامل شهروندان بالای 18 سال شهر کاشان بوده که به روش تحلیل رگرسیونی 180 ‌نفر به عنوان حجم نمونه به شیوه نمونه‌گیری خوشه‌ای برگزیده شدند. نتایج تحقیق در بخش توصیفی نشان داد که میانگین رفتار صرفه‌جویانه در مصرف آب برابر 9/90 و بالاتر از حد متوسط بود. یافته‌های استنباطی آشکار ساخت که ارتباطی معنی‌دار و مثبت بین دینداری و تعلقات دینی، فرهنگ محیط زیستی، نگرش به مصرف آب، آگاهی و دانش نسبت به مصرف آب و مسئولیت‌پذیری با گرایش به رفتارهای مصرفی صرفه جویانه در مصرف آب وجود دارد. همچنین، دینداری و تعلقات دینی با مجموع اثر 745/0 و سپس متغیرهای فرهنگ زیست محیطی (327/0)، نگرش به مصرف آب (261/0) و مسئولیت‌پذیری (18/0) به ترتیب بیشترین اثر را بر رفتارهای صرفه‌جویانه در مصرف آب در میان شهروندان شهر کاشان نهاده و مجموع متغیرهای مورد بررسی 70 درصد از واریانس رفتارهای صرفه‌جویانه در مصرف آب را تبیین نمودند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An analysis of the socio-cultural antecedents and environmental awareness of thrifty consumer behaviors in the field of water consumption management

نویسندگان English

Seyed Saied Hosseinizadeh Arani 1
Mohammad Mehtari Arani 2
Akbar Shaemi Barzaki 3
Taha Ashayeri 4
1 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Humanities, Ayatollah Boroujerdi University, Boroujerd, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Management, Payam Noor University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Geography, Payam Noor University, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of social science, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

This study was conducted with the aim of " An analysis of the socio-cultural antecedents and environmental awareness of thrifty consumer behaviors in the field of water consumption management" among the citizens of Kashan. The research approach is descriptive-analytical with an applied purpose and is based on the face-to-face survey technique and the use of questionnaires. The statistical population included citizens over 18 years of age in Kashan, who were selected as a sample size using a regression analysis method of 180 people using cluster sampling. The results of the descriptive part of the research showed that the average of water-saving behavior was 90.9 and above the average. The inferential findings revealed that there is a significant and positive relationship between religiosity and religious affiliations, environmental culture, attitude towards water consumption, awareness and knowledge about water consumption, and responsibility with a tendency towards water-saving consumption behaviors. Also, religiosity and religious affiliation with a total effect of 0.745, followed by the variables of environmental culture (0.327), attitude towards water consumption (0.261), and responsibility (0.18), respectively, had the greatest effect on water saving behaviors among the citizens of Kashan, and the total of the variables studied explained 70% of the variance in water saving behaviors.

کلیدواژه‌ها English

Water saving behavior
religiosity
environmental culture
attitude towards water consumption
responsibility
  1. احمدی، سیروس، میرفردی، اصغر و زارعی، قاسم (1393). بررسی رابطه مسئولیت‌پذیری و گرایش به صرفه‌جویی در مصرف آب، جامعه شناسی کاربردی، دوره 24، شماره 50: 185-200.
  2. احمدی، سیروس و زارعی، قاسم (1396). بررسی تأثیر دینداری بر گرایش به صرفه جویی در مصرف آب، فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره 11، شماره 3: 195-210.
  3. احمدیان، داریوش و حقیقتیان، منصور (1395). تحلیل جامعه شناختی نقش عوامل فرهنگی بر رفتارهای زیست محیطی شهری شهروندان شهر کرمانشاه، مطالعات جامعه شناختی شهری، دوره 6، شماره 18: 1-20.
  4. اسلامی، هادی، حسن‌شاهی، نجمه، ابراهیمی، زهرا و مرزبان، آمنه (1401). بررسی رابطه بین نگرش مذهبی و صرفه‌جویی در مصرف آب در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، تحقیقات سلامت در جامعه، دوره 8، شماره 2: 85-76.
  5. اکبری ریابی، محمد و امیرعضدی، حسین (1401). بررسی مقایسه‌ای میزان مسئولیت‌پذیری شهروندی در بافت فرسوده و جدید شهری (مطالعه موردی: شهر کازرون)، مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، دوره 3، شماره 9: 70-48.
  6. اکبری، نعمت‌اله، طالبی، هوشنگ و جلائی، اعظم (1395). بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر مصرف انرژی خانوار پس از اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها (مطالعه موردی: شهر اصفهان)، جامعه شناسی کاربردی، دوره 27، شماره 4: 1-26.
  7. افراسیابی، هادی (1402). مفهوم سازی کل‌نگر بحران آب با استفاده از پویایی‌شناسی سیستم‌ها، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی، گزارش شماره 19342.
  8. آقایی، عنایت‌اله و کربلایی ابراهیمی، محمد (1400). بررسی نقش اقدامات فرهنگی ترویجی بر تغییر آگاهی، نگرش و رفتار دانش‌آموزان در مصرف بهینه آب «مطالعه موردی: مدارس ابتدایی استان قم»، مدیریت فرهنگی، دوره 14، شماره 52: 64-47.
  9. بازدار، محمد، گودینی، حاتم، طراحی، محمدجواد، زارع، سودابه، یاراحمدی، مرتضی، محمدیان، جلال و احمدی‌فرد، طیبه (1395). بررسی تأثیر آموزش بر میزان صرفه جویی در مصرف آب در شهر خرم آباد در سال 1394، مجله مهندسی بهداشت محیط، دوره 4، شماره 1: 1-9.
  10. بهشتی، سیدصمد، قاسمی، وحید، قاضی‌طباطبایی، محمود و رفعت‌‌جاه، مریم (1393). بررسی جامعه شناختی تأثیر نگرش ها بر مصرف انرژی (مطالعه‌ای در مصرف برق خانواده های شهر اصفهان)، نشریه علمی پژوهشی کیفیت و بهره وری صنعت برق ایران، دوره 3، شماره 6: 3-10.
  11. ترابی، حسن، امراللهی، محسن، سلطانی، طاهره، قانعیان، محمدتقی و دهقانی‌تفتی، عارفه (1395). بررسی میزان آگاهی، نگرش و عملکرد خانوارهای پرمصرف شهر یزد نسبت به مصرف صحیح آب، طلوع بهداشت، دوره 15، شماره 59: 55-68.
  12. حاجی‌زاده میمندی، مسعود، افراسیابی، حسین و بهارلوئی، مریم (1397). مطالعه کفی مصرف آب در نگاه زنان شهر اصفهان، زن در توسعه و سیاست، دوره 16، شماره 2: 271-293.
  13. حیدری ساربان، وکیل (1398). مطالعه و تحلیل عوامل اجتماعی مؤثر در بهبود رفتارهای معطوف به حفظ محیط زیست مناطق روستایی، مطالعه موردی: شهرستان اردبیل، جامعه شناسی کاربردی، دوره 30، شماره 74: 46-64.
  14. دسترس، فرناز، خواجه نوری، بیژن (1398). بررسی رابطه بین عوامل جامعه شناختی و رفتار زیست محیطی شهروندان شهر شیراز، جامعه شناسی کاربردی، دوره 30، شماره 4: 35-58.
  15. دهقان، حسین و پوررضا، ناصر (1395). عوامل مؤثر بر سرانه مصرف آب خانواده های تهرانی، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، دوره 5، شماره 19: 245-268.
  16. دورکهایم، امیل (1402). خودکشی، ترجمه نادرسالارزاده امیری، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
  17. سواری، مسلم، سواری ممبنی، آمنه و ایزدی، حامد (1401). عوامل مؤثر بر بکارگیری رفتار صرفه‌جویانه در مصرف آب خانگی: مطالعه موردی خانوارهای روستایی شهرستان باغملک، علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، دوره 18، شماره 1: 230-213.
  18. صالحی، محمد (1398). بررسی و ارزیابی عوامل مؤثر بر رفتارهای مصرفی صرفه‌جویانه در حوزه مدیریت مصرف آب (مورد مطالعه: شهروندان کاشان)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور، واحد کاشان.
  19. صالحی، صادق و امامقلی، لقمان (1391). مطالعه تجربی رابطه آگاهی و رفتارهای زیست محیطی (مطالعه مناطق شهری و روستایی شهرستان سنندج)، مسائل اجتماعی ایران، شماره 1: 121-147.
  20. صالحی، صادق و امامقلی، لقمان (1398). رسانه، فرهنگ و رفتارهای محیط زیستی (مطالعه موردی: شهروندان سنندج)، جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، دوره 1، شماره 1: 71-48.
  21. طالبیان، سید‌امیر، ابراهیم‌پور، محسن و ملاکی، احمد (1395). تحلیل اجتماعی الگوهای مصرف انرژی در شهر تهران، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال 5، شماره 19: 217-224.
  22. کلانتری، عبدالحسین، مزید شرف آبادی، وحید و لشکری، مجتبی (1395). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر تعلق مندی نسبت به محیط زیست: مطالعه موردی: شهروندان شهر تهران، جامعه شناسی کاربردی، دوره 27، شماره 62: 1-16.
  23. محمدی‌پارسا، محمدجواد (1404). دینداری و مصرف رسانه‌های جمعی (مورد مطالعه: افراد بالای هجده سال شهر گرگان)، مطالعات دینی رسانه، دوره 7، شماره 25: 31-7.
  24. مختاری، مریم و رضایی، بهروز (1399). مطالعه جامعه‌شناختی رابطه دین‌داری و آگاهی از تکالیف شهروندی با رفتار مصرف آب (نمونه موردی: زنان متأهل بالای 18 سال شهر اصفهان)، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، دوره 9، شماره 31: 98-77.
  25. مرزبان، آمنه، رحمانیان، وحید، ثروت، فرح‌لقا و برزگران، مهران (1398). ارتباط نگرش مذهبی با گرایش به صرفه جویی در مصرف آب در نوجوانان: یک مطالعه مقطعی در یزد، سلامت و محیط زیست، دوره 12، شماره 3: 409-422.
  26. موسوی، سیدفرزاد، صالح‌نیا، نرگس، سیفی، احمد و اصغرپور، احمدرضا (1400). بررسی اثرات تبلیغات و اجبار به رفتار صرفه‌جویانه بر مصرف آب با توجه به تعاملات اجتماعی مصرف کنندگان، سیاست‌گذاری اقتصادی، دوره 13، شماره 25: 312-281.
  27. موسایی، میثم (1388). نقش فرهنگ بر الگوی مصرف، اقتصاد اسلامی، دوره 9، شماره 34: 125-150.
  28. ملکی، طاهره، کوهستانی، حسین، طریفیان، شاپور و زرافشانی، کیومرث (1398). بررسی عوامل مؤثر بر حساسیت نسبت به بحران آب در دهستان های حوضه آبریز دریاچه ارومیه (مورد مطالعه: استان آذربایجان شرقی)، تحقیقات منابع آب در ایران، دوره 15، شماره 1: 207-222.
  29. نصرالهی، زهرا و رایگا، سمیرا (1403). عوامل مؤثر بر مصرف آب، کاربردی از اقتصاد رفتاری: مطالعه موردی شهر یزد، اقتصاد شهری، دوره 9، شماره 2: 30-19.
  30. Chen, Y., Wang, L., & Li, H. (2022). The role of environmental values in promoting water conservation behaviors: A cross-cultural study. Water Resources Research, 58(10), e2022WR032825.
  31. Feldman, D.L. (2007). Water policy for sustainable development.
  32. Hurlimann A,  Dolnicar  (2016)  Public  acceptance  and perceptions  of  alternative  water  sources:  a comparative  study  in  nine  locations.  International  Journal  of  Water  Resources  Development;32(4):650-673.
  33. Istifanus, Victor & Aliyu, Abdulkadir & Bwala, Haruna. (2019). Correlation Study of Domestic Water Use and Socio-Cultural Factors in. International Journal of Engineering Research and Advanced Technology. 5. 19-27. 10.31695/IJERAT.2019.3443.
  34. Kim, J., & Choi, Y. (2021). The effect of environmental awareness on water conservation behavior: The mediating role of perceived behavioral control. Sustainability, 13(15), 8294.
  35. Lee, S., & Kim, H. (2023). The mediating role of attitudes in the relationship between environmental culture and water conservation behavior. Environmental Science and Pollution Research, 30(27), 70000-70010.
  36. Morales Martínez, D., & Gori Maia, A. (2021). The Effect of Social Behavior on Residential Water Consumption. Water, 13(9), 1184. https://doi.org/10.3390/w13091184.
  37. Thakur, R., Onwubu, S., Harris, G., Thakur, S. (2022). Factors influencing water conservation behaviour amongst low-income communities in South Africa. International Journal of Research in Business and Social Science (2147- 4478). 11. 255-266. 10.20525/ijrbs.v11i4.1786.
  38. Yang, G., Sato, M. (2025). The effect of culture on domestic water saving, Journal of Environmental Management, 373: 1-8.
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 12
پاییز 1404
صفحه 1306-1321