A Systematic Review and Explanation of Human-Centered Transportation Planning with Emphasis on the Urban Spatial Structure in Iran

Document Type : Article extracted From phd dissertation

Authors
Reza Farnad 1
Ali Azar 2
Karim Hoseinzadeh Dalir 3
1 Ph.D. Student in Urban Planning, Marand Branch, Islamic Azad University, Marand, Iran.
2 Associate Professor, Department of Urban Planning and Architecture, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran.
3 Professor, Department of Geography and Urban Planning, Marand Branch, Islamic Azad University, Marand, Iran.
10.22034/he.2025.529688.1114
Abstract
With the expansion of urbanization and the growing dependence on private vehicles, the human-centered transportation approach has emerged as an effective strategy for enhancing quality of life, reducing pollution, and improving the efficiency of urban spaces. Although car-oriented patterns continue to dominate the spatial structure of Iranian cities, human-centered transportation can gain a rightful position within this structure through a redefinition of urban planning priorities. The development of three key pillars—including efficient public transportation, safe and attractive pedestrian pathways, and secure cycling routes—is considered among the most essential strategies for achieving the goals of this approach.The main objective of this study is to systematically Review and Explanation human-centered transportation planning within the spatial structure of Iranian cities.This research is a descriptive-analytical and fundamental study. Data collection was conducted using a library and documentary approach, analyzed through qualitative content analysis, and designed within the framework of a systematic review.The sample size includes 18 scientific-research articles (approved by the Ministry of Science, Research, and Technology), 5 specialized-scientific articles (endorsed by the Ministry of Culture and Islamic Guidance), and 9 relevant theses and dissertations published up to the year 2024 (1403 in the Iranian calendar), all of which were analyzed using the meta-synthesis model.The findings of this study indicate that the majority of the reviewed literature has focused primarily on four key domains: economic, social, environmental, and infrastructural-physical. Among these, the social domain with nine identified components has shown the highest frequency across the analyzed studies. The findings show that out of the 32 reviewed sources, 25 (78.13%) explicitly assessed the reliability of their data collection instruments. This indicates that most of these studies employed valid and reliable measurement tools. Moreover, 75% of the sources included hypotheses, 62.5% presented conceptual models, and all of them (100%) were categorized as applied research. The results of the study indicate that most of the research has been conducted with an applied and descriptive-analytical approach, while comparatively less attention has been given to theoretical dimensions and the process of theory development. Therefore, utilizing theories related to human-centered transportation and striving to operationalize them can play a significant role in enhancing the quality of urban transportation systems and mitigating the country’s traffic challenges.

Keywords

Subjects

  1. ابرکار، تیمور، ابرکار، مینا، الیاسی، ابراهیم. (1400). ارزیابی شاخص های کالبدی فضاهای شهری برتحقق پذیری شهرشاد (مطالعه موردی: منطقه یک شهر تهران). جغرافیا و روابط انسانی، 4(3), 96-121.
  2. اجاق، عقیل، هرائینی، مصطفی، ایمانی، بهاره. (1396). ارزیابی میزان موفقیت پیاده راه 17 شهریور و تأثیرات اجتماعی-اقتصادی حاصل از آن (مطالعه تطبیقی محور و بعد از اجرای طرح پیاده راه‌سازی). علوم جغرافیایی (جغرافیای کاربردی), 13(26), 1-18.
  3. اکبرزاده مقدم لنگرودی، امیر، احمدی، حسن، آزاده، سیدرضا. (1395). ارزیابی مطلوبیت پیاده راه های شهری بر اساس مؤلفه‌های کیفی، مطالعه موردی: پیاده راه علم الهدی شهر رشت. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 7(25)، 125-140.
  4. امانپور، سعید، نعمتی، مرتضی، علیزاده، هادی. (1392). تحلیلی بر شاخص‌های پایداری حمل‌ونقل شهری در ایران. مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای (توقف انتشار), 5(19), 107-124.
  5. آروین، محمود، پوراحمد، احمد. (1400). تبیین نظری ساختار شهر فشردۀ چندهسته‌ای به‌منظور ایجاد فرم شهری پایدار. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 11(41), 253-286.
  6. آزاده، سید رضا آزاده، شفیعی حق‌شناس، معین، خاکسار شهمیرزادی، صالح. (1399). برنامه‌ریزی توسعه پایدار شهری با انتخاب مسیرهای دوچرخه‌سواری بهینه با استفاده از مدل‌های کمی، مطالعه موردی: کلان‌شهر رشت. مجله تحقیقات بوم‌شناسی شهری، 11(21)، 43-58.
  7. پزشکی، بهنام، علیجانی، مریم. (1399). بررسی شاخص های سرزندگی پیاده راه‌ها و خیابان‌های پیاده محور، در مقایسه پیاده راه استقلال، استانبول ترکیه و خیابان پیاده محور سی تیر، تهران ایران. فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط، 1(2), 57-40.
  8. پوراحمد، احمد، عمران زاده، بهزاد، مهدی، علی. (1393). ارزیابی و اولویت‌بندی سیستم‌های مختلف حمل‌ونقل عمومی سریع در کلان‌شهر تهران با استفاده از مدل‌های کارآمد. جغرافیاوتوسعه ناحیه‌ای، 12(2)،63=86.
  9. پوراحمد، زهرا، صفاری، بابک، فرهمند، شکوفه. (1403) تحلیل اثر مورفولوژی شهری بر تقاضای حمل‌ونقل شهری با تأکید بر شکل شبکه معابر شهری (مطالعۀ موردی شهر اصفهان). پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار), 24(3), 97-122.
  10. پورمحمدی، مرضیه. (1389). امکان‌سنجی پیاده راه‌ محیط پیرامون حرم حضرت معصومه (س) با تأکید بر ارتقاء امنیت اجتماعی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته برنامه‌ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری. دانشگاه تربیت مدرس.
  11. پیران، حمیدرضا، سعیده زرآبادی، زهرا سادات، زیاری، یوسفعلی، ماجدی، حمید. (1398). تبیین شاخص‌های حمل‌ونقل پایدار شهری با بهره‌گیری از معادلات ساختاری (مورد پژوهی: خطوط 1 و 2 متروی تهران). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای), 9(34), 521-538.
  12. چایچی نصرتی، فرشاد. پایدار، علی. (1402). ارائه مدلی جهت انتخاب وسیله نقلیه توسط شهروندان در سفرهای درون‌شهری (کلان‌شهر تهران منطقه 6). پژوهشنامه حمل‌ونقل، 20(3), 263-280.
  13. حبیبی، کیومرث، زند کریمی، شیما. (1396). امکان‌سنجی احداث و توسعه خطوط حمل‌ونقل عمومی متناسب با ساختار کالبدی و زیست‌محیطی شهر و پیرامون (مطالعه موردی: مترو در شهر سنندج). مطالعات محیطی هفت حصار، 5(19), 75-86.
  14. حق‌شناس، پریسا. (1392). اولویت‌بندی مسیرهای دارای قابلیت دوچرخه‌سواری با رویکرد حمل‌ونقل پایدار (محدوده‌ی موردمطالعه: شهرداری منطقه یک شیراز) ‏، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته برنامه‌‌ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی.
  15. خزایی، مصطفی. (1397). تحلیل و ارزیابی شاخص‌های حمل‌ونقل پایدار شهری. جغرافیا و روابط انسانی، 1(3), 424-436.
  16. درگاهی، محمد مهدی) . 1398). برنامه‌ریزی هوشمند کاربری زمین با استفاده از الگوی توسعه مبتنی بر حمل‌و‌نقل (TOD) و بهره‌گیری از سامانه (BRT) در شهر همدان، رساله دکتری، رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم زمین. دانشگاه شهید بهشتی تهران.
  17. دهقانی تفتی. عباس. (1402). بررسی تجربیات جهانی در توسعه و گسترش پیاده راه‌ها (مطالعه موردی: ایران و سایر کشورها). علوم جغرافیایی (جغرافیای کاربردی), 19(45), 1-16.
  18. دهقانی فیل‌آبادی، علی. (1396). ارائه رویکردی برای ارزیابی و اولویت‌بندی اقدامات اصلاحی، به‌منظور بهبود مستمر کیفیت خدمات حمل‌ونقل عمومی در محیط پویا (مطالعه موردی: شهرکرد)، رساله دکتری، رشته مهندسی صنایع، مرکز تحصیلات تکمیلی، دانشگاه پیام نور تهران.
  19. راهب، غزال، فرهادیان، مرتضی. (1402). ارائه روشی برای بررسی و تحلیل ساختار فضایی موجود شهرها با رویکرد بهبود سازمان فضایی شهر (مطالعه موردی: شهر بندرعباس). دانش شهرسازی، 7(3), 21-40.
  20. روستا، مریم، حسن زاده، کوثر. (1398). بررسی تأثیر مؤلفه‌های محیطی بر استقبال شهروندان از پیاده راه‌های سلامت‌محور شهری مطالعه موردی: پیاده راه سلامت شیراز. مجله شهر پایدار، 2(3), 127-142.
  21. روستایی، شهریور، اصغری زمانی، اکبر، علیزاده، شیوا. (1402). تحلیل نابرابری های فضایی بر پایه شاخص های اجتماعی، اقتصادی، کالبدی (نمونه موردی کلان شهر ارومیه). جغرافیای اجتماعی شهری، 10(1), 125-142.
  22. سرتیاک، شیوا، رحیمی، امیر مسعود، زعیم دار، مژگان، جوزی، سید علی، خالدی، حمیدرضا. (1402). ارزیابی سیستم حمل‌ونقل شهری در مواقع بحران با استفاده از نرم‌افزار ترنسکد (مطالعه موردی: شهر اصفهان). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 55(3), 47-66.
  23. سرگلزایی، شریفه. علایی مقدم، جواد، سنچولی، سمیه. (1401). بازشناسی ساختار فضایی شهر زابل با روش تحلیل چیدمان فضا. مطالعات پایداری و توسعه سکونتگاه‌های همساز با اقلیم، 1(2), 189-170.
  24. سید موسوی، جلیل. (1397). سنجش ظرفیت استفاده از دوچرخه در راستای حمل‌و‌نقل پایدار شهری؛ مورد مطالعاتی: شهر نیشابور، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته برنامه‌‌ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری. دانشگاه تربیت مدرس.
  25. شریفی، شهرام، صارمی، حمیدرضا، بمانیان، محمدرضا. (1393) ارزیابی سیستم حمل‌ونقل عمومی با رویکرد توسعه پایدار شهری با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) (نمونه مطالعاتی: شهر همدان). مطالعات محیطی هفت حصار. ۲ (۸): ۵-۱۶.
  26. شکری یزدان آباد، شادی، جلیلی صدرآباد. سمانه. (1402). بررسی عوامل مؤثر بر میزان رضایتمندی کاربران از مسیرهای دوچرخه‌سواری درون‌شهری؛ مورد مطالعاتی: مسیرهای دوچرخه‌سواری شهر تهران. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 10(37), 39-62.
  27. شمس آبادی، زهرا. (1400). سنجش الگوی حمل‌ونقل مبتنی بر مد دوچرخه با رویکرد ارتقاء شاخص‌های حمل‌ونقل پاک (منطقه موردمطالعه: منطقه 9 شهرداری مشهد)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته برنامه‌‌ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا علیه‌السلام.
  28. شیرمحمدی، حمید. رحیمی، فرزاد. حدادی، فرهاد. (1402). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر انتخاب مسیر دوچرخه برای بهبود ترافیک شهری (مطالعه موردی: منطقه 10 شهر تهران). مجله تحقیقات حمل‌ونقل، 20(3)، 359-378.
  29. شیرمحمدی، حمید، تیمورپور، فردین، درباسی، رویا. (1396). تبیین الگوی مسیریابی دوچرخه مبتنی بر شاخص‌های (BCI) و (IDOT)، نمونه موردی: منطقه یک ارومیه. مهندسی ترافیک، 70، 22-31.
  30. طهماسبی، بهمن. (1398). مکان‌یابی پیاده راه شهری با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه (مطالعه موردی: شهر مشکین‌شهر)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری – آمایش شهری، دانشکده علوم انسانی. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اردبیل.
  31. عدلی فر، فرانک و کرمی، اسلام (1398). امنیت و پایداری اجتماعی در پیاده راه‌ها (نمونه موردی: پیاده راه عالی‌قاپو اردبیل). ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 2(3), 266-277.
  32. علی‌محمدی، ‌اکرم، متولی، ‌صدرالدین، رجبی، ‌آزیتا. (1401). بررسی بعد مدیریتی تاب‌آوری شبکه حمل‌ونقل درون‌شهری با رویکرد توسعه پایدار زیست‌محیطی در منطقه یک شهر تهران. آینده‌پژوهی شهری، 6(2), 1-22.
  33. غلامی، محمد، امینی نژاد، غلامرضا، سلیمانی، مهسا. (1400). تحلیل سفرهای درون‌شهری در شهرهای میانه اندام مطالعه موردی: بندر بوشهر. مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی، 2(4), 89-106.
  34. غلامی، یونس، میرزایی، روح الله، رادکیانی، مرضیه. (1401). پتانسیل‌سنجی پیاده‌روی معابر شهر کاشان با تأکید بر شاخص‌های کالبدی ـ فضایی. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 9(34), 42-58.
  35. قانع، بتول، قانعیان، محمدتقی، مروتی، شریف‌آباد محمدعلی، دهواری، محبوبه، نیک فرد، مریم، امراللهی، محسن. (1397). آگاهی، نگرش و عملکرد رانندگان شهر یزد درزمینه راهکارهای کاهش مصرف سوخت و کنترل آلودگی هوای ناشی از خودرو، طلوع بهداشت، 17(1) 24-34.
  36. قربان‌پور، مریم، زالی، نادر، یوردخانی، ‌مختار، آزاده، ‌سیدرضا. (1397). ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر بر تقویت سرزندگی در مسیرهای پیاده شهری؛ (مطالعه موردی: پیاده ‌راه علم‌الهدی شهر رشت). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 1(13), 105-120.
  37. قیطاسی‌وند، فاطمه. (1399). الگوی تدوین خط‌مشی عمومی در حکمرانی شبکه‌ای (موردمطالعه: حمل‌ونقل عمومی شهر تهران). رساله دکتری، رشته مدیریت دولتی- گرایش تصمیم‌گیری و خط‌مشی گذاری، دانشکده مدیریت و حسابداری. دانشگاه علامه طباطبائی تهران.
  38. کاشانی جو، خشایار، مفیدی شمیرانی، سید مجید. (1388). سیر تحول نظریه‌های مرتبط با حمل‌ونقل درون‌شهری. هویت شهر، 3(4)، 3-14.
  39. گل وری، رقیه، زیاری، کرامت اله، استعلاجی، علیرضا. (1398). تحلیلی بر پراکنده رویی شهر مرزی چابهاربا استفاده از مدل‌های هلدرن و آنتروپی شانون. جغرافیایی سرزمین، 16(64)، 46-61.
  40. گودرزی، مجید، فیروزی، محمدعلی، سعیدی، امید. (1399). تحلیل موانع کاربری اراضی توسعه حمل‌ونقل عمومی در کلان‌شهر اهواز. برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 24(2), 1-42.
  41. محقق پور، سیده یاسمن، زمانیان، روزبه، شیعه، عباس. (1400). تدوین راهبردهای ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی میدان امام حسین و پیاده راه 17 شهریور با تأکید بر رویکرد حکمروایی نوآورانه شهری. علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 23(5) 269 –
  42. محمد پور، صابر، حمیدی، آرمان، فریدی فشتمی، عالیه، روشن، میترا. (1402). بررسی تأثیر نگرش‌های ذهنی شهروندان بر میزان استفاده از حمل‌ونقل عمومی (مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران). جغرافیا و توسعه فضای شهری، 10(1), 45-65.
  43. محمد پور، صابر، علیزاده جورکویه، فرنگیس، یوسفی ماتک، حمیدرضا. (1402). بررسی عوامل مؤثر بر توسعه حمل‌ونقل عمومی باتوجه‌ فرم شهری (مطالعه موردی: محله‌های پیرسرا، گلسار، لاکانشهر و مسکن مهر شهر رشت). اندیشه راهبردی شهرسازی، 1(2), 42-60.
  44. ملکی، سمیرا. (1401). بازطراحی پیاده‌راه با رویکرد شهر اسلامی (نمونه موردی: پیاده راه ارگ شهر تبریز)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
  45. منافی آذر، رضا، ولائی، محمد، امینی قواقلو، عیوض، نژاد بهمن، بابک. (1397). اثرات استفاده از دوچرخه در حمل‌ونقل پایدار شهری مطالعه موردی: شهر میاندوآب. جغرافیا و روابط انسانی، 1(1), 265-283.
  46. مهران‌پور، جعفر، پورمحمدی، محمدرضا، روستایی، شهریور (1403). ارزیابی ساختار فضایی شهر از منظر توسعه‌ی الگوی چندهسته‌ای (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 19(2)، 147-159.
  47. نورائی، همایون، رمضانی، سارا، بدری‌زاده، مهدی، حسن‌زاده، نگین، شاه‌محمدی، مطهر، عبداللهی، مصطفی. (1402). ارزیابی مسیرهای دوچرخه‌سواری از‌لحاظ حرکت و دسترسی با بهره از روش MABAC (مورد مطالعاتی: منطقۀ 1 و 3 شهر اصفهان). برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا), 13(3), 29-54.
  48. الهی خراسانی، مجتبی، ثناگو، علی. (1401). رفعِ تعارض حقوق و منافع در توسعۀ معابـر شهـری، با نگاه به‌قاعدۀ لاضرر. جستارهای فقهی و اصولی، 8(1), 89-124.
  49. Agrawal, U., Giripunje, S., & Bajaj, P. (2013). Emotion and gesture recognition with soft computing tool for drivers assistance system in human centered transportation. In 2013 IEEE International Conference on Systems, Man, and Cybernetics (pp. 4612-4616). IEEE.‏ https://doi.org/10.1109/smc.2013.785.
  50. Arbury, J. (2005). From urban sprawl to compact city: An analysis of urban growth management in Auckland (Master’s thesis). University of Auckland, Auckland, New Zealand.
  51. Buehler, R., & Pucher, J. (2012). Cycling to work in 90 large American cities: new evidence on the role of bike paths and lanes. Transportation, 39, 409-432.‏ https://doi.org/10.1007/s11116-011-9355-8.
  52. Calthorpe, P. (1990). Transit Oriented Development Design Guidelines. Calthorpe Association.
  53. Cutlip, R. G., Mancinelli, C., Huber, F., & DiPasquale, J. (2000). Evaluation of an instrumented walkway for measurement of the kinematic parameters of gait. Gait & posture, 12(2), 134-138.‏ https://doi.org/10.1016/s0966-6362(00)00062-x.
  54. Ehrenfeucht, R., & Loukaitou-Sideris, A. (2010). Planning urban sidewalks: Infrastructure, daily life and destinations. Journal of Urban Design, 15(4), 459-471.‏ https://doi.org/10.1080/13574809.2010.502333.
  55. Fischer, G., & Sullivan Jr, J. F. (2002). Human-centered public transportation systems for persons with cognitive disabilities-challenges and insights for participatory design. In PDC (pp. 194-198).‏
  56. ‏Frade, I., & Ribeiro, A. (2015). Bike-sharing stations: A maximal covering location approach. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 82, 216-227.‏ https://doi.org/10.1016/j.tra.2015.09.014.
  57. Henao, A., Sperling, J., Weigl, D., Atnoorkar, S., Wilson, A., Nobler, E., ... & Smith, S. (2022). Toward Human-Centric Transportation and Energy Metrics: Influence of Mode, Vehicle Occupancy, Trip Distance, and Fuel Economy. Transportation Research Record, 2676(9), 467-478.‏ https://doi.org/10.1177/03611981221086932.
  58. Kwenui, T. C., Tezong, S. L. F., Fondzenyuy, S. K., Celestino, S., & Usami, D. S. (2024). Active Mobility Assessment in the City of Bamenda. International Journal of Scientific Research and Management, 12(08), 1924-1940. https://doi.org/10.18535/ijsrm/v12i08.sh02.
  59. Luethi, M., Weidmann, U., & Nash, A. (2007). Passenger arrival rates at public transport stations. In TRB 86th Annual Meeting Compendium of Papers (pp. 07-0635). Transportation Research Board. https://doi.org/10.3929/ethz-a-005704674.
  60. Mitchell, D., Claris, S., & Edge, D. (2016). Human-centered mobility: A new approach to designing and improving our urban transport infrastructure. Engineering, 2(1), 33-36. https://doi.org/10.1016/j.eng.2016.01.030.
  61. Norman, D. A. (2005). Human-centered design considered harmful. interactions, 12(4), 14-19.‏ https://doi.org/10.1145/1070960.1070976.
  62. Rose, E., Szibbo, N., & Zahner, A. (2010). Evaluating the Performance of Pedestrian-Oriented Developments: Summary of Site Visits and Research Design Options.‏
  63. Schneider, N., & Gavrila, D. M. (2013). Pedestrian path prediction with recursive bayesian filters: A comparative study. In german conference on pattern recognition (pp. 174-183). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.‏ https://doi.org/10.1007/978-3-642-40602-7_18.
  64. Schuetz, J., Giuliano, G., & Shin, E. J. (2018). Can a car-centric city become transit oriented? Evidence from Los Angeles. Cityscape, 20(1), 167-190.‏
  65. Shah, K. J., Pan, S. Y., Lee, I., Kim, H., You, Z., Zheng, J. M., & Chiang, P. C. (2021). Green transportation for sustainability: Review of current barriers, strategies, and innovative technologies. Journal of Cleaner Production, 326, 129392.‏ https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129392.
  66. Thomas, B., & DeRobertis, M. (2013). The safety of urban cycle tracks: A review of the literature. Accident Analysis & Prevention, 52, 219-227.‏ https://doi.org/10.1016/j.aap.2012.12.017
Human Ecology
Volume 4, Issue 11
Summer 2025
Pages 897-919