Identification and Classification of Sociological Factors Affecting Environmental Behaviors (Case Study: Bojnord City)

Document Type : Article extracted From phd dissertation

Authors
Nastaran Jafari 1
Sedigheh Aminian 1
sadegh salehi 2
Reza Yazarloo 3
1 Department of Sociology, Az.C., Islamic Azad University, Azadshahr, Iran.
2 Professor of Environmental Sociology, Department of Development Sociology, University of Mazandaran, Iran.
3 Assistant Professor of Sociology, Department of Social Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran.
10.22034/he.2025.540988.1130
Abstract
Today, environmental issues are considered a comprehensive and global challenge. Human environmental behaviors, as one of the most important factors affecting the environment, have been considered by many scholars, researchers, and environmentalists. The aim of the present study was to identify and classify the sociological factors of environmental behaviors in Bojnord. This study was applied in terms of purpose and was conducted with a descriptive-analytical method. In the first step, the effective factors on environmental behaviors were determined using a structured interview among 10 university experts with characteristics such as experience, level of education, field of study, and history of research and authorship in the field of environmental sociology, who were selected using the purposeful sampling method until reaching theoretical saturation, and the output of this step was 8 factors. Then, in the next step, the interpretive structural method with Excel software was used for classification. The results showed that the factors (economic capital, environmental values, lifestyle, consumerism, cultural capital, religiosity, and gender stereotypes) were at the first level and utilitarianism was at the second level, and the first-level factors were in the linked cluster and utilitarianism was in the independent cluster. Therefore, it can be said that the foundation of environmental behaviors is primarily utilitarianism.categorized in the linkage cluster, whereas utilitarianism was placed in the independent cluster.

Keywords

Subjects

  1. افغان نژاد، پویا، حیدرآبادی، ابوالقاسم و جعفری کلاریجان، سید احمد .(1401). تحلیل جامعه شناختی رفتار محیط زیستی گردشگران در شهرهای ساحلی استان مازندران، مطالعات توسعه اجتماعی فرهنگی، 11(2):202-230.
  2. ایروین، آلن جی .(1392). جامعه‌شناسی و محیط زیست، ترجمه صادق صالحی، بابلسر: انتشارات دانشگاه مازندران.
  3.  حبیبی، آرش، آفریدی، صنم .(۱۴۰۱). تصمیم‌گیری چند شاخصه، تهران: انتشارات نارون.
  4.  حسنی درمیان، غلامرضا، سیار خلج، حامد و فاطمی خصال، مجید .(1400). بررسی رفتارهای مسئولانه محیط زیستی با تأکید بر پیوستگی با طبیعت (مورد مطالعه: دانش آموزان مقطع متوسطه شهر تهران)، توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 3(5):1-17.
  5. حسینی، فریبا، حقیقتیان، منصور و هاشمیان فر، سیدعلی .(1403). تبیین جامعه شناختی تأثیر فرهنگ مصرف گرایی بر رفتار مخرب زیست محیطی (مورد مطالعه: جوانان شهر تهران)، علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 21(1):109-142.
  6.  حسینی، فریبا، حقیقتیان، منصور و هاشمیان فر، سیدعلی .(1401). تبیین جامعه شناختی رفتارهای زیست ‌محیطی جوانان شهر تهران، علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 19(2):67-98.
  7. دسترس، فرناز و خواجه نوری، بیژن .(1398). بررسی رابطۀ بین عوامل جامعه ‌شناختی و رفتار زیست ‌محیطی شهروندان شهر شیراز، جامعه شناسی کاربردی، 3(4):35-58.
  8. ریتزر، جورج .(1384). نظریه های جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، چاپ دهم، تهران: انتشارات علمی.
  9. زارع، بیژن، نیازی کومله، اعظم، حبیب پور گتابی، کرم و کرمی، ناصر .(1399). فرا تحلیل عوامل مؤثر بر رفتارهای زیست محیطی در بین شهروندان، مسائل اجتماعی ایران، 11(1):281-297.
  10. صالحی، صادق، امامقلی، لقمان، رضایی، احمد و فیضی، اسرین .(1402). تحلیل جامعه ‌شناسی رفتار حفاظت از محیط زیست، مطالعات جامعه شناسی، 16(60):143-163.
  11. صالحی، صادق، ونوج، سوگند و رحمانی، محمد .(1399). بررسی علل اجتماعی مؤثر بر مدیریت پسماند خانگی (مطالعه موردی: شهروندان ساری)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران.
  12. عرب پور، الهام .(1402). بررسی وضعیت شاخص‌های زیست محیطی ایران از منظر جامعه‌شناختی، مطالعات توسعه اجتماعی –اقتصادی،  1(1):304-335. 
  13. کلاهی، مهدی، انتقام‌کش، نرگس و محمود مولائی‌کرمانی، بتول .(1398). نقش مؤلفه‏ های فرهنگی- اجتماعی بر رفتار محیط‏زیستی شهروندان، مطالعه موردی: شیروان، پژوهش های بوم شناسی شهری، 10(2):41-56.
  14. مسعودی، مریم، سلاجقه، سنجر و کمالی، محمد جلال .(1401). بررسی رابطه بین رفتار محیط زیستی و مسئولیت پذیری اجتماعی شهروندان (مطالعه موردی شهر سیرجان)، جغرافیا، 20(72):171-186.
  15. منتظری، فاطمه، تمرتاش، رضا، طاطیان، محمدرضا و حیدری، قدرت اله .(1401). تحلیل مدل ساختاری رفتار محیط زیست گرایانه گردشگران در منطقه سرخ آباد سواد کوه، پژوهشهای جغرافیای انسانی، 54(4):1415-1433. 
  16. نصرتی نژاد، فرهاد، سراج‌زاده، سید حسین و دیهول، منصور .(1399). تبیین جامعه ‌شناختی رفتار زیست ‌محیطی (مطالعه موردی: شهروندان تهرانی)، توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 2(2):33-52.
  17. Borden, R. J., and Francis, J. L. (1978). Who cares about ecology? Personality and sex differences in environmental concern. Journal of Personality, 46(1), 190-203. doi: 10.1111/j.1467-6494.1978.tb00610.x
  18.  Faisal, M. Banwet, D.K. and Shankar, R. (2006). Supply chain risk mitigation: modelling the enablers, Business Process Management, 12(4), 535-552. https://doi.org/10.1108/14637150610678113
  19.  Fietkau, H. J. and Kessel, H. (1981). Umweltlernen: veraenderungsmoeglichkeite des umwelbewusstseins. Model- erfahrungen (Koenigtein, Hain).
  20. Inglehart, Ronald. (1996). Cultural transformation in advanced industrial societies, translated by Maryam Veter. Tehran: Kausar Publications.
  21. Lincoln, Y., and Guba, E. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Technology Research and Development, 30,233-252. https://doi.org/10.1007/BF02765185
  22. Ly, B. (2024). Understanding pro‑environmental behavior: the effects of social influence and environmental awareness in Cambodian context, Journal of Environmental Studies and Sciences, 14:710–719. doi : 10.1007/s13412-023-00886-x
  23. Piao, X, and Managi, Sh. (2024). Determinants of pro-environmental behaviour: effects of socioeconomic, subjective, and psychological well-being factors from 37 countries, Humanities and Social Sciences Communications,1(1). doi:10.1057/s41599-024-03790-z
  24. Stern, P. C. (2000). Toward a coherent theory of environmentally significant behavior, Journal of Social Issues,56(3),407–424. doi:10.1111/0022-4537.00175
  25. Tian, H, and Liu, X. (2022). Pro-Environmental Behavior Research: Theoretical Progressand Future Directions, Int. J. Environ. Res.Public Health,19(1),1-16. https://doi.org/10.3390/ijerph19116721
Human Ecology
Volume 4, Issue 12
Autumn 2025
Pages 1466-1475