مقایسه اثر بخشی آموزش کیفیت دایره زمان (QCT) با آموزش ذهن آگاهی بر هوش هیجانی دانش‌آموزان در محیط آموزشی کودکان ابتدایی

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
خدیجه مهدوی اصل 1
علی نقی اقدسی 2
علیرضا اقدمی باهر 2
جواد مصرآبادی 3
1 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 گروه روانشناسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
3 گروه علوم تربیتی، دانشگاه شهید مدنی، تبریز، ایران.
10.22034/he.2025.556544.1161
چکیده
هوش هیجانی که در ادبیات علمی به‌عنوان ظرفیت ادراک، فهم و تنظیم مؤثر هیجانات تعریف می‌شود، یکی از شایستگی‌های بنیادین و تعیین‌کننده در سازگاری روان‌شناختی و پیشرفت تحصیلی به‌شمار می‌آید. با این وجود، در نظام‌های آموزشی که موفقیت را صرفاً بر مبنای معیارهای شناختی می‌سنجند، نظیر نظام آموزشی ایران، پرورش مهارت‌های اجتماعی–هیجانی همچنان در جایگاه حاشیه‌ای قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه‌ی اثربخشی دو مداخله‌ی نظری‌مبنا و درعین‌حال مکمل (یعنی کیفیت دایره زمان (QCT) و آموزش ذهن‌آگاهی) بر ارتقاء هوش هیجانی دانش‌آموزان دوره‌ی دبستان طراحی و اجرا شد. روش تحقیق به‌کارگرفته‌شده، یک طرح شبه‌آزمایشی با ساختار پیش‌آزمون-پس‌آزمون-پیگیری و شامل گروه کنترل بود. در این راستا، نمونه‌ای متشکل از ۴۵ دانش‌آموز دختر در محدوده‌ی سنی ۱۰ تا ۱۲ سال، به‌صورت تصادفی در سه گروه: (۱) آموزش ذهن‌آگاهی، (۲) زمان دایره‌ی کیفیت (QCT) و (۳) گروه کنترل بدون مداخله گمارده شدند. ابزار سنجش برای اندازه‌گیری هوش هیجانی، مقیاس هوش هیجانی شرینگ (نسخه‌ی ایرانی) بود. هر دو پروتکل مداخله در قالب ۱۰ تا ۱۲ جلسه‌ی هفتگی به شرکت‌کنندگان ارائه شد. داده‌های کمی نهایی با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر در نرم‌افزار آماری SPSS-24 مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج آماری به‌وضوح تأثیر معناداری را نشان دادند: اثر اصلی زمان معنادار بود (F(2,42)=35.18, p<.001, η²=.46) و مهم‌تر آنکه تعامل زمان * گروه نیز به وضوح معنادار بود (F(4,42)=9.83, p<.001, η²=.31)؛ این یافته‌ها بیانگر آن است که در مقایسه با گروه کنترل، هوش هیجانی در هر دو گروه مداخله، بهبود چشمگیر و پایداری را تجربه کرده است. این نتایج به‌طور مؤکد، این گزاره‌ی نظری را تأیید می‌کنند که هوش هیجانی یک سازه‌ی پویا و ذاتاً آموزش‌پذیر است و هر دو مسیر یادگیری (مسیر درون‌فردی (مبتنی بر ذهن‌آگاهی) و مسیر میان‌فردی (مبتنی بر QCT)) می‌توانند به‌صورت مؤثر شایستگی هیجانی را ارتقا دهند. در نهایت، این مطالعه بر ضرورت حیاتی گنجاندن آموزش هیجانی بومی‌سازی‌شده و حساس به فرهنگ در ساختار نظام آموزشی ایران تأکید می‌ورزد؛ رویکردی که می‌تواند به تسهیل رشد سازگارانه و تقویت تاب‌آوری روان‌شناختی دانش‌آموزان در بلندمدت منجر شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Comparing the Effectiveness of Quality Circle Time (QCT) Training versus Mindfulness Training on the Emotional Intelligence of Elementary School Students in the Educational Setting

نویسندگان English

Khadijeh Mahdavi-Asl 1
Alinaghi Aghdasi 2
Alireza Alireza Aghdamibaher 2
Javad Mesrabadi 3
1 PhD Student in Educational Psychology, Department of Psychology,Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 Department of Psychology, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
3 Department of Educational Sciences, Azarbaijan shahid madani University, Tabriz, Iran.
چکیده English

Emotional intelligence ( the ability to perceive, understand, and regulate emotions) constitutes a foundational competence for psychological adjustment and academic success. Yet, in achievement-oriented educational systems such as Iran’s, the cultivation of socio-emotional skills remains marginal. This study aimed to compare the effectiveness of two theoretically distinct but complementary interventions (Quality Circle Time (QCT) and mindfulness training) on the EI of elementary school students. Adopting a quasi-experimental design with pretest–posttest–follow-up and control group, 45 female students (ages 10–12) were randomly assigned to a QCT group, a mindfulness group, or a no-intervention control. EI was measured using the Schering Emotional Intelligence Scale (Iranian version). Both interventions were implemented over 10–12 weekly sessions, and data were analyzed via mixed ANOVA using SPSS-24. Results revealed significant main effects of time (F(2,42)=35.18, p<.001, η²=.46) and a significant time × group interaction (F(4,42)=9.83, p<.001, η²=.31), indicating substantial and sustained improvements in EI for both intervention groups compared to the control. These findings affirm that EI is a malleable, educable construct and that both intrapersonal (mindfulness-based) and interpersonal (QCT-based) learning pathways effectively enhance emotional competence. The study underscores the necessity of embedding culturally responsive emotional education within Iranian schools to foster adaptive development and psychological resilience. The findings indicated that both Quality Circle Time (QCT) training and mindfulness training are effective on the emotional intelligence of primary school students, with QCT training demonstrating greater effectiveness. This research can be beneficial for policymaking and developing programs and interventions based on Quality Circle Time (QCT) and mindfulness training to enhance the emotional intelligence of primary school students in Tehran.

کلیدواژه‌ها English

Mindfulness Training
Quality Circle Time
Emotional Intelligence
Elementary School Students in Tehran
1.      Airin, P., & Md Sharif, K. (2025). Integrating social-emotional learning (SEL) into early childhood curriculum. Indonesian Journal of Pediatric Medicine and Health Education, Universitas Muhammadiyah Sidoarjo. http://eprints.umsida.ac.id/16106/
2.      Dreimane, L. F., & Vītola, E. (2024). Development of emotion regulation by integrating mindfulness praxis in early childhood education. The Buckingham Journal of Education, 4(2), 88–104. https://www.ubplj.org/index.php/TBJE/article/view/2289
3.      Garcia, S. A. (2025). Closing the gap with social-emotional learning programs K–5. ProQuest Dissertations Publishing.
4.      Khorasani, E. C., Ardameh, M., Sany, S. B. T., & Tehrani, H. (2023). The influence of emotional intelligence on academic stress among medical students in Neyshabur, Iran. BMC Psychiatry, 23, Article 5344. https://doi.org/10.1186/s12888-023-05344-0
5.      LaFountain, V. (2025). An analysis of the effects of teaching social-emotional learning skills on special education needs (SEN) students’ executive functioning and cognitive skills. ProQuest Dissertations Publishing.
6.      Latifian, M., Aarabi, M. A., Esmaeili, S., Abdi, K., & Raheb, G. (2024). The role of internet addiction and academic resilience in predicting the mental health of high school students in Tehran. BMC Psychiatry, 24, Article 05853. https://doi.org/10.1186/s12888-024-05853-6
7.      Li, Z., Li, X., & Chen, J. (2025). Emotional intelligence of educators: A bibliometric review, 1998–2024. Social Psychology of Education, 28, 101–125. https://doi.org/10.1007/s11218-025-10048-2
8.      Ludvik, M. B., Wills-Jackson, C., & Eberhart, T. L. (2023). Exploring the potential of mindful compassion pedagogies for effective global citizenship education and education for sustainable development. International Review of Education, 69(4), 633–656. https://doi.org/10.1007/s11159-023-10009-x
9.      May, A. E. (2024). Classroom teachers’ mindset: Perceptions of support in improving social-emotional learning preparedness. ProQuest Dissertations Publishing.
10.   Min, H. J., Park, S. H., Lee, S. H., Lee, B. H., & Kang, M. (2024). Building resilience and social–emotional competencies in elementary school students through a short-term intervention program based on the SEE learning model. Behavioral Sciences, 14(6), 458. https://www.mdpi.com/2076-328X/14/6/458
11.   Mirzazadeh, M., & Sajadi, M. (2025). Predicting academic adjustment of students based on emotional intelligence, resilience, and social support. Iranian Journal of Applied Educational Studies, 11(2), 64–79. https://ijaer.usb.ac.ir/article_9361.html
12.   Mori, L. H. (2024). Enhancing planetary well-being through “with-ness” pedagogy in social emotional learning: Critical theoretical engagements. Antioch University Dissertations. https://aura.antioch.edu/etds/2102
13.   Mozaffari, A., Safaeirad, I., & Abadi, Y. K. (2024). Comparing the effectiveness of emotional intelligence and self-compassion training on mental well-being and academic self-concept of high school students in Iran. Iranian Journal of Educational Studies, 19(3), 45–62. https://www.qijes.com/index.php/ijes/article/view/1275
14.   Nagpal, M., & Radliff, K. (2024). A systematic review of mindfulness-based school interventions on social emotional outcomes with adolescents. Child & Youth Care Forum. https://doi.org/10.1007/s10566-023-09783-4
15.   Norman, J., Jukes, M. C., Randolph, E., Sowa, P., & Harden, K. (2021). Promoting social and emotional learning in the classroom: A guidebook for educators. RTI International. https://www.rti.org/sites/default/files/sel_guidebook_2023_rti-international.pdf
16.   Papi, S., Zarea, K., & Alijani Renani, H. (2025). Emotional intelligence, subjective well-being, and resilience among junior high school girls in Iran: A structural equation modeling study. Journal of Nursing and Clinical Science, 14(1), 23–38. https://www.jnacs.com/article_225323.html
17.   Parra Ballon, M. (2022). Educators’ perspectives on the practices and implementation of social emotional learning programs. University of Denver Digital Commons. https://digitalcommons.du.edu/etd/2151/
18.   Philibert, C. T. (2021). Everyday SEL in early childhood: Integrating social emotional learning and mindfulness into your classroom. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003140948
19.   Porhasani, S. A., Ghotbiyan, N., & Akbarnia, H. (2025). The effect of emotional intelligence on personal growth and attitude towards marriage of young girls and boys: The mediating role of decision-making and problem solving. Iranian Journal of Educational Studies, 20(1), 12–27. https://www.qijes.com/index.php/ijes/article/view/1308
20.   Powell, T. (2024). Whole leaders, whole schools: Increasing school leaders’ emotional intelligence through mindfulness. ProQuest Dissertations Publishing.
21.   Rashed Alghufali, B. (2025). Empowering Saudi children: A proposed culturally sensitive emotional intelligence model integrating cultural resilience, educational innovation, and community engagement. Journal of Education, Tanta University. https://mkmgt.journals.ekb.eg/article_418036.html
22.   Rico-Gonzalez, M. (2023). Developing emotional intelligence through physical education: A systematic review. Perceptual and Motor Skills, 130(3), 645–660. https://doi.org/10.1177/00315125231165162
23.   Rong, Y., & Chularut, P. (2024). The development of active learning model for enhancing social emotional learning of college students. Srinakharinwirot University. http://ir-ithesis.swu.ac.th/dspace/handle/123456789/3208
24.   Rosak-Szyrocka, J., & Öberg, C. (2025). The role of emotional intelligence in education. In J. Rosak-Szyrocka & C. Öberg (Eds.), Learning with Emotional Intelligence (pp. 25–42). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003582267-2
25.   Tamannai Far, M. R., & Taraffo, F. (2024). The structural model of happiness based on mindfulness with mediator role of emotional intelligence, self-compassion and resilience. Positive Psychology Research, 9(4), 118–134. https://ppls.ui.ac.ir/article_29103_en.html
26.   Watanabe, Y. (2025). Enhancing school crisis prevention immunity through moral education: Insights from the framework of social and emotional learning. Journal of Moral Education, 54(2), 147–163. https://doi.org/10.1080/03057240.2024.2437198
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 12
پاییز 1404
صفحه 1453-1465