تبیین نقش تفرق سیاسی در عدم تحقق اهداف طرح مجموعه ‌شهری تهران

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
مریم کوهستانی نژاد 1
موسی کمانرودی کجوری 2
حبیب اله فصیحی 2
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.22034/he.2025.542293.1134
چکیده
این پژوهش با تمرکز بر «تفرّق سیاسی» و ضعف‌های حکمروایی چندسطحی، علل ناکامیِ اجرای طرح مجموعه شهری تهران را واکاوی می‌کند. رویکرد تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادیِ هدایت‑شده است: اسناد بالادست، مصوبات و گزارش‌های رسمی منتخب در دوره‌ی پس از ۱۳۷۴، با معیارهای ورود/خروج مشخص و بر پایه‌ی چارچوب نظری اقتصاد سیاسی فضا، شبکه شهری–منطقه‌ای و نظریه‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای بررسی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد فقدان نهاد هماهنگ‌کننده‌ی فرامنطقه‌ای، تداخل کارکردی و تعارض میان سازمان‌های بخشی، تمرکز اختیارات و منابع در تهران، و غلبه منطق بازار بر منطق سیاست‌گذاری فضایی، موجب گسست عملکردی تهران و پیرامون و بی‌اثر شدن اهداف طرح شده است. مقاله با عملیاتی‌سازی ابعاد «تفرّق سیاسی» (حکمرانی، برنامه‌ریزی، قلمرو/فضا، کنشگران، بستر نهادی) و ارائه‌ی یک مدل مفهومی چهار‌بُعدی (ساختاری، فرایندی، کنشگران، سیاست‌گذاری فضایی)، راهکارهایی چون ایجاد نهاد هماهنگی فرامنطقه‌ای، تفویض اختیارات به سطوح محلی، تنظیم توافق‌نامه‌های فضایی بین‌شهری و تمرکززدایی هوشمند خدمات عمومی را پیشنهاد می‌کند. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای بازمهندسی حکمروایی در منطقه کلان‌شهری تهران باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Clarifying the Role of Political Fragmentation in the Non-Realization of the Goals of Tehran's Urban Complex Plan

نویسندگان English

Maryam Kouhestani Nezhad 1
Mousa Kamanroudi 2
Habibollah Fasihi 2
1 PhD Candidate, in Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

This study investigates why Tehran’s Urban Complex Plan has failed to materialize, focusing on political fragmentation and weaknesses in multi‑level spatial governance. Using a descriptive–analytical design and guided document analysis, we review supra‑regional planning documents, cabinet approvals since 1995/1374, and official reports through the lenses of the political economy of space, regional planning theories, and urban–regional network approaches. Findings indicate that the absence of a supra‑regional coordinating authority, overlapping mandates and conflicts among sectoral agencies, the centralization of powers and resources in Tehran, and the dominance of market‑oriented decision‑making have sustained functional disintegration between Tehran and its periphery and undermined the Plan’s objectives. We operationalize the dimensions of “political fragmentation” (governance, planning, territorial/spatial, actors, and institutional context) and propose a four‑pillar conceptual model (structural, procedural, actor‑coordination, and spatial policy). Policy suggestions include establishing a supra‑regional coordinating body, devolving powers to local tiers, inter‑municipal spatial compacts, and smart decentralization of higher‑order public services. The framework offers a basis for re‑engineering metropolitan governance in the Tehran region.

کلیدواژه‌ها English

Political Fragmentation
Multi‑Level Governance
Tehran Urban Complex
Spatial Justice
Urban&‌‌‌ndash
Regional Network
  1. Farnam, A. (2020). Application of Polycentric Urban Region concept in Iran’s Metropolitan Areas. Housing and Rural Environment, 39(170), 41–52. DOI: 10.22034/39.170.41.
  2. Kamanroodi, M., Parizadi, T., & Beigdelii, M. (2016). The spatial expansion process of settlements surrounding Tehran’s mother city (Case study: The urban area of Eslamshahr–Robat Karim). Urban Studies Quarterly, 21, 51–64. https://urbstudies.uok.ac.ir/article_46002.html.
  3. Yazdanzadeh, A., & Faghih Larijani, F. (2007). A brief legal review of metropolitan complexes and the position of municipalities. Municipalities Monthly Journal, 6(80), 52–55.
  4. Acolin, A., Voith, R., & Wachter, S. (2016). City and suburbs – Has there been a regime change? Penn Institute for Urban Research White Paper. Retrieved from https://penniur.upenn.edu/sites/default/files/2024-07/City_and_Suburbs_%25E2%2580%2593_Has_There_Been_a_Regime_Change.pdf.
  5. Bontje, M., & Burdack, J. (2005). The city at its limits: Dichotomous and continuous views on the post-suburban city. Belgeo, (3-4), 385–402. 10.1057/9780230308626_8.
  6. Brenner, N. (2019). New urban spaces: Urban theory and the scale question. Oxford University Press. https://doi.org/10.1080/00343404.2019.1672939.
  7. Fang, Y., & Pal, A. (2016). Drivers of urban sprawl in urbanizing China – a political ecology analysis. Environment and Urbanization, 28(2), 599–616. https://doi.org/10.1177/0956247816647344SAGE Journals+1.
  8. Gordon, P., & Richardson, H. W. (1996). Beyond polycentricity: The dispersed metropolis, Los Angeles, 1970–1990. Journal of the American Planning Association, 62(3), 289–295. https://doi.org/10.1080/01944369608975728SciSpace.
  9. Gutiérrez, J., & García-Palomares, J. C. (2007). New spatial patterns of mobility within the metropolitan area of Madrid: Towards more complex and dispersed flow networks. Journal of Transport Geography, 15(1), 18–30. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2006.02.001
  10. Kilper, H. (2018). Suburbanization and suburbanisms. Raumforschung und Raumordnung | Spatial Research and Planning, 76(2), 95–96. https://doi.org/10.1007/s13147-018-0528-1SpringerLink+2SpringerLink+2
  11. Kopecky, K. A., & Suen, R. M. (2010). A quantitative analysis of suburbanization and the diffusion of the automobile. International Economic Review, 51(4), 1003–1037. https://doi.org/10.1111/j.1468-2354.2010.00609.xScienceGate.
  12. Krugman, P. (1991). Increasing returns and economic geography. Journal of Political Economy, 99(3), 483–499. https://doi.org/10.1086/261763.
  13. Kubes, J. (2015). Analysis of regulation of residential suburbanization in hinterland of post-socialist 'one hundred thousands' city of České Budějovice. Bulletin of Geography. Socio-economic Series, (27), 109–131. https://doi.org/10.1515/bog-2015-0010.
  14. Massey, D. S., & Denton, N. A. (1993). American apartheid: Segregation and the making of the underclass. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/9780674020190.
  15. Mlejnek, M., Lütke, P., & Wood, G. (2020). Framing the debate on suburbanization in North America and Germany conceptually—Edward Soja’s concept of “regional urbanization” revisited. Urban Science, 4(1), 3. https://doi.org/10.3390/urbansci4010003.
  16. Rahayu, P., & Mardiansjah, F. H. (2018, March). Characteristics of peri-urbanization of a secondary city: A challenge in recent urban development. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 126, No. 1, p. 012164). IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1755-1315/126/1/012164.
  17. Rontos, K., Ch, M., & Salvati, L. (2011). Suburbanisation and urban growth: Revisiting the life cycle hypothesis. European Regional Science Association. Retrieved from http://www.grupposervizioambiente.it/aisre/pendrive2012/pendrive/Paper/Salvati_suburbanization_athens_ERSA.pdf
  18. Scott, A. J. (2001). Global city-regions: Trends, theory, policy. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0199241776.001.0001
  19. Spyra, M., Kleemann, J., Calò, N. C., Schürmann, A., & Fürst, C. (2021). Protection of peri-urban open spaces at the level of regional policy-making: Examples from six European regions. Land Use Policy, 107, 105480. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105480
  20. Wilson, E. (2018). The messy reality of urban outskirts. In M. Jayne & K. Ward (Eds.), Urban theory: New critical perspectives (pp. 123–136). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315736974-11
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 12
پاییز 1404
صفحه 1476-1493