تاثیر رودهای حوضه آبریز تالاب انزلی بر اقتصاد روستاهای پیرامون با رویکرد زیست بوم محور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا یا و برنامه ریزی روستایی ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران.
3 استادیار گروه جغرافیا، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
روستاها به عنوان بسترهای اصلی تولید مواد غذایی و شکل‌گیری معیشت‌های پایدار، همواره در تعامل مستقیم با منابع طبیعی به‌ویژه منابع آبی قرار داشته‌اند. در ایران نیز بسیاری از روستاها در مجاورت منابع آبی نظیر تالاب‌ها شکل گرفته‌اند و تالاب انزلی به عنوان یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های آبی کشور، نقش حیاتی در اقتصاد و پایداری روستاهای پیرامون خود دارد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر رودخانه‌های حوضه آبریز تالاب انزلی بر اقتصاد روستاهای اطراف آن انجام شده و به‌ویژه کاهش عمق و سطح آب این تالاب را به عنوان یک متغیر کلیدی در نظر گرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مصاحبه و پرسش‌نامه از میان نمونه‌ای هدفمند شامل ۴۰ نفر از ساکنان محلی، کشاورزان و کارشناسان منطقه جمع‌آوری شده است. نتایج نشان می‌دهد که کاهش آبدهی رودخانه‌های ورودی به تالاب، علاوه بر تغییرات اکولوژیکی و کاهش تنوع زیستی، پیامدهای گسترده‌ای در حوزه اقتصادی و اجتماعی روستاها به همراه داشته است. از جمله این پیامدها می‌توان به کاهش درآمد کشاورزی ناشی از کم‌آبی، افت چشمگیر فعالیت‌های ماهیگیری، رکود گردشگری بومی، افزایش مهاجرت روستاییان، تغییر کاربری اراضی از کشاورزی به مسکونی یا تجاری، و دگرگونی‌های فرهنگی و اجتماعی اشاره کرد. همچنین با پایین آمدن سطح آب تالاب، ارزش زمین‌ها به طور غیرطبیعی افزایش یافته و فشار بیشتری بر منابع طبیعی وارد شده است. یافته‌ها بر ضرورت اجرای سیاست‌های مدیریت یکپارچه منابع آب، تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی و بهره‌گیری از رویکردهای زیست‌بوم‌محور برای احیای تالاب انزلی و پایداری اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی تأکید دارند. این پژوهش نشان می‌دهد که رابطه‌ای مستقیم میان سلامت اکولوژیکی تالاب و معیشت ساکنان روستاهای اطراف آن وجود دارد و بدون برنامه‌ریزی جامع، توسعه پایدار در این منطقه تحقق نخواهد یافت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Impact of the Anzali Wetland Basin Rivers on the Economy of the Surrounding Villages with an Ecosystem-Based Approach

نویسندگان English

Mohammad Bagher Ebrahimi 1
Shahreh Taj 2
Ardavan Behzad 3
1 PhD Student in Geography and Rural Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Geography and Rural Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor in Department of Geography ,Central Tehran Branch, Islamic Azad Univercity,Tehran,Iran.
چکیده English

Villages, as the main bases of food production and the formation of sustainable livelihoods, have always been in direct interaction with natural resources, especially water resources. In Iran, many villages have been formed adjacent to water sources such as wetlands, and the Anzali Wetland, as one of the most important aquatic ecosystems in the country, plays a vital role in the economy and sustainability of its surrounding villages. This research has been conducted with the aim of investigating the impact of the rivers in the Anzali Wetland basin on the economy of the surrounding villages and has specifically considered the decrease in the depth and surface area of this wetland as a key variable. The research method was descriptive-analytical and data were collected through interviews and questionnaires from a targeted sample of 40 local residents, farmers, and experts in the region. The results show that the decreased water flow of the rivers entering the wetland, in addition to ecological changes and reduced biodiversity, has had extensive consequences in the economic and social spheres of the villages. Among these consequences, one can mention the decrease in agricultural income due to water scarcity, a significant decline in fishing activities, stagnation of indigenous tourism, increased migration of villagers, change of land use from agricultural to residential or commercial, and cultural and social transformations. Also, with the lowering of the wetland's water level, land values have increased abnormally and more pressure has been put on natural resources. The findings emphasize the necessity of implementing integrated water resource management policies, providing environmental water rights, and utilizing ecosystem-based approaches to revive the Anzali Wetland and the economic and social sustainability of local communities. This research shows that there is a direct relationship between the ecological health of the wetland and the livelihood of the residents of the surrounding villages, and without comprehensive planning, sustainable development in this region will not be achieved.

کلیدواژه‌ها English

Anzali Wetland
Rural Economy
Basin Rivers
Ecosystem-Based Approach
  1.  اعتماد، ن. (1377). بررسی مهاجرت از روستا به شهر در ایران (1300-1355). انتشارات دانشگاه تهران. 
  2.  آیرملو، م. (1363). مهاجرت از روستا به شهر در ایران. مرکز مطالعات برنامه‌ریزی و توسعه روستایی. 
  3.  حیدری پورلاخانی، م. (1383). بررسی آثار مهاجرت در روستاهای جنوب شرقی شهرستان رشت [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه گیلان. 
  4.  حیدری، ع.، و کشاورز، م. (1384). نقش آب در توسعه کشاورزی ایران. انتشارات سازمان تحقیقات کشاورزی. 
  5.  حمصی، ف. (1357). گزارشی مقدماتی از پروژه پژوهشی بررسی انگیزه‌ها و پیامدهای مهاجرت روستاییان به شهر در استان فارس. مرکز تحقیقات علوم اجتماعی. 
  6.  حمصی، ف. (1359). فهرست برخی پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه مهاجرت و تحرک جمعیت. مرکز مطالعات اجتماعی. 
  7.  دوپلانول، م. (1358). جغرافیای انسانی شمال ایران (س. سهامی، مترجم). انتشارات دانشگاه تهران. (اثر اصلی منتشر شده در 1970). 
  8.  زنجانی، ح. (1380). مهاجرت و تحولات جمعیتی در ایران. انتشارات پژوهشکده آمار. 
  9.  ثابت‌رفتار، ا. (1374). تالاب‌ها و اکوسیستم‌های مرتبط با آنها در ایران. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. 
  10.  شرکت مشاور آساراب. (1391). بررسی اقتصاد روستاهای حاشیه تالاب انزلی. گزارش فنی، وزارت جهاد کشاورزی. 
  11.  شرکت مشاور کنکاش عمران. (1378). تحلیل وضعیت رسوبات ورودی به تالاب انزلی. گزارش فنی، سازمان محیط زیست ایران. 
  12.  شرکت مشاور کنکاش عمران. (1394). تالاب انزلی و تأثیر آن بر محیط‌زیست و جوامع محلی. گزارش فنی، سازمان محیط زیست ایران. 
  13.  قدیری‌معصوم، م.، و جهانمحمدی‌فیروز، ر. (1387). تحلیل عوامل اقتصادی-اجتماعی مؤثر بر مهاجرت روستایی در ایران. انتشارات مرکز پژوهش‌های روستایی. 
  14.  مجنونیان، م. (1387). نقش رودخانه‌ها در شکل‌گیری تمدن‌های باستانی. انتشارات سازمان حفاظت محیط‌زیست. 
  15.  مشهودی، ا. (1389). حوضه‌های آبریز و نقش آن در شکل‌گیری روستاهای ایران. انتشارات دانشگاه تهران. 
  16.  مقیمی، ح.، و همکاران. (1379). منابع آب و مدیریت پایدار آن. انتشارات مرکز مطالعات محیط‌زیست. 
  17.  موسوی، ج. (1392). ویژگی‌های طبیعی حوضه‌های آبریز و تأثیر آن بر منابع آب. انتشارات پژوهشگاه علوم جغرافیایی. 
  18.  مهاجرانی، م. (1355). مهاجرت روستاییان به شهرها: عوامل و پیامدها. مرکز تحقیقات علوم اجتماعی. 
  19.  Kimbal, J. (1974). Wetland Ecosystems and Their Functions. Cambridge University Press. 
  20.  K.Konsult. (1977). Soil Erosion and Its Effects on Wetlands. Stockholm Environmental Research Center. 
  21.  Schulenburg, T. (2011). River Ecosystems: Physical, Chemical, and Biological Perspectives. Springer. 
  22. TEEB. (2010). The Economics of Ecosystems and Biodiversity: Ecological and Economic Foundations. Earthscan.