تحلیل تأثیر سرمایه اقتصادی بر مدارای اجتماعی در استان اصفهان: نقش احساس امنیت مالی، آنومی اجتماعی و محرومیت نسبی

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان
سید سعید ذبیحی حسینی 1
حسن خیری 2
رضا پریزاد 2
1 دانشجوی دکتری، گروه جامعه شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 گروه جامعه شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
10.22034/he.2026.564932.1178
چکیده
در دنیای امروز، مدارای اجتماعی به عنوان یک پیش‌نیاز حیاتی برای توسعه روابط مسالمت‌آمیز در جوامع مختلف مطرح است. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر سرمایه اقتصادی بر مدارای اجتماعی در استان اصفهان انجام شد و نقش میانجی احساس امنیت مالی، ادراک آنومی اجتماعی و احساس محرومیت نسبی را مورد بررسی قرار داد. این پژوهش از نوع کمی با رویکرد توصیفی-همبستگی و با استفاده از روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری، شهروندان بالای 18 سال استان اصفهان بودند و حجم نمونه 384 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه استاندارد جمع‌آوری و با نرم‌افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که سرمایه اقتصادی تأثیر مستقیم و معناداری بر مدارای اجتماعی دارد (ضریب 46/0). همچنین، سرمایه اقتصادی از طریق بهبود احساس امنیت مالی (ضریب غیرمستقیم 38/0)، کاهش ادراک آنومی اجتماعی (ضریب غیرمستقیم 13/0) و کاهش احساس محرومیت نسبی (ضریب غیرمستقیم 19/0) بر مدارای اجتماعی تأثیر می‌گذارد. این یافته‌ها با نظریه‌های بوردیو، دورکیم، مرتون، گر و رانسی‌من همسو بود. به این ترتیب، نتایج نشان داد که با افزایش سرمایه اقتصادی، احساس امنیت مالی بهبود یافته، ادراک آنومی اجتماعی کاهش یافته و احساس محرومیت نسبی کاهش می‌یابد و در نتیجه مدارای اجتماعی افزایش می‌یابد. این پژوهش نشان می‌دهد که سرمایه اقتصادی نقش مهمی در ارتقای مدارای اجتماعی دارد و این تأثیر، هم به صورت مستقیم و هم به صورت غیرمستقیم از طریق متغیرهای میانجی اعمال می‌شود. افزایش سرمایه اقتصادی و توزیع عادلانه منابع در جامعه، می‌تواند به بهبود احساس امنیت مالی، کاهش ادراک آنومی اجتماعی و کاهش احساس محرومیت نسبی و در نهایت، افزایش مدارای اجتماعی منجر شود. این یافته‌ها بر اهمیت سیاست‌گذاری‌هایی که به بهبود وضعیت اقتصادی و کاهش نابرابری کمک می‌کنند، تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the Impact of Economic Capital on Social Tolerance in Isfahan Province: The Mediating Role of Perceived Financial Security, Social Anomie, and Relative Deprivation

نویسندگان English

Seyyed Saeid Zabihi Hoseyni 1
Hasan Kheiri 2
Reza Parizad 2
1 PhD Student, Department of Sociology, Qo.C., Islamic Azad University, Qom, Iran.
2 Department of Sociology, Qo.C., Islamic Azad University, Qom, Iran.
چکیده English

In today’s world, social tolerance is regarded as a vital prerequisite for the development of peaceful relations within societies. This study aims to analyze the impact of economic capital on social tolerance in Isfahan Province, with particular emphasis on the mediating roles of perceived financial security, perceived social anomie, and perceived relative deprivation. The research adopts a quantitative approach with a descriptive–correlational design and is conducted using a survey method. The statistical population consists of citizens aged 18 years and older in Isfahan Province, from whom a sample of 384 respondents was selected through multistage cluster sampling. Data were collected using standardized questionnaires and analyzed using SPSS and AMOS software. The findings indicate that economic capital has a direct and significant effect on social tolerance (β = 0.46). Moreover, economic capital indirectly affects social tolerance by enhancing perceived financial security (indirect effect = 0.38), reducing perceived social anomie (indirect effect = 0.13), and decreasing perceived relative deprivation (indirect effect = 0.19). These results are consistent with the theoretical perspectives of Pierre Bourdieu, Émile Durkheim, Robert K. Merton, Ted Gurr, and Walter Runciman. Overall, the findings demonstrate that higher levels of economic capital are associated with improved financial security, lower perceptions of social anomie, and reduced feelings of relative deprivation, which ultimately contribute to increased social tolerance. This study highlights the crucial role of economic capital in promoting social tolerance, both directly and indirectly through key mediating variables. Enhancing economic capital and ensuring a more equitable distribution of resources can improve financial security, reduce social anomie and relative deprivation, and ultimately foster greater social tolerance. These findings underscore the importance of economic and social policies aimed at reducing inequality and improving overall economic conditions.

کلیدواژه‌ها English

Economic Capital
Social Tolerance
Perceived Financial Security
Perceived Relative Deprivation
Isfahan Province
  1. احمدی، یعقوب، احمدی، وکیل، گودرزی، سعید و عبدالمالکی، پروانه (1400). تبیین جامعه شناختی مدارا و ابعاد آن (مورد مطالعه: شهروندن هجده سال به بالای استان کرمانشاه)، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 10 (2): 379-408.
  2. ادیبی سده، مهدی، رستگار، یاسر و بهشتی، سید صمد (1391). مدارای اجتماعی و ابعاد آن، رفاه اجتماعی، 13 (50): 353-376.
  3. الهیاری، مهوش (1392). بررسی رابطه سرمایه فرهنگی و وضعیت شغلی زنان سرپرست خانوار در منطقه 10 تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد برنامه ریزی رفاه اجتماعی، پردیس آموزش های نیمه حضوری دانشگاه علامه طباطبایی.
  4. آرگایل، مایکل (1386). روان‌شناسی‌ شادی، ترجمه: مسعود گوهری انارکی و دیگران، انتشارات جهاد دانشگاهی.
  5. بوردیو، پیر (1384). شکل‌های سرمایه، سرمایه اجتماعی؛ اعتماد، دمکراسی و توسعه، به کوشش کیان تاجبخش، ترجمه افشین خاکباز و حسین‌پویان، تهران:‌ انتشارات ‌شیراز.
  6. بوردیو، پی‌یر (1402). نقد اجتماعی تمایز، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نی.
  7. بهشتی، سید صمد و رستگار، یاسر (1392). تبیین جامعه‌شناختی مدارای اجتماعی و ابعاد آن در بین اقوام ایرانی، مسائل اجتماعی ایران، دوره 4، شماره 2: 35-7.
  8. بیاتی، پروانه، جهانبخش، اسماعیل و بهیان، شاپور (1396). تبیین جامعه شناختی چالش ها و فرصت های مرتبط با مدارای اجتماعی شهروندان شهر تهران، بررسی مسائل اجتماعی ایران، 9 (2): 17-39.
  9. پیری، حسن و نیازی، محسن (1400). فراتحلیل مطالعات نسبت اعتماد اجتماعی و مدارای اجتماعی در ایران، اسلام و مطالعات اجتماعی، دوره 9، شماره 1: 151-177.
  10. جلائیان‌بخشنده، وجیهه، قاسمی، وحید و ایمان، محمدتقی (1397). تدوین و سنجش‌پذیری مقیاس مدارای اجتماعی مبتنی بر نظریه ساخت‌یابی گیدنز، دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، دوره 7، شماره 12: 160-135.
  11. جهانگیری، اردلان، احمدرش، رشید و عباس زاده، مریم (1397). بررسی نقش سرمایه اجتماعی و اقتصادی در رضایت شغلی معلمان (مطالعه موردی: معلمان مقطع متوسطه شهر ارومیه)، فصلنامه علمی- پژوهشی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد واحد شوشتر، دوره 12، شماره 1: 1-30.
  12. چمباطنی، آرمین (1400). بررسی رابطه‌ی سرمایه‌ی اجتماعی و مدارای دبیران با دانش‌آموزان مدارس متوسطه‌ی شهر کرمانشاه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی گرایش جامعه‌شناسی، دانشگاه‌پیام نور، واحد همدان.
  13. حسینی، سید سعید (1404). تحلیل جامعه شناختی نقش سرمایه اقتصادی بر مدارای اجتماعی در بین شهروندان استان اصفهان، پایان‌نامه دکتری رشته جامعه شناسی اقتصادی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم.
  14. حسینی‌زاده آرانی، سید سعید (1399). مدیریت نارضایتی‌های اجتماعی (مورد مطالعه: شهروندان تهران)، پروژه جایگزین خدمت، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی، گروه امنیت داخلی پژوهشکده امنیت ملی.
  15. سازمان امور اجتماعی وزارت کشور (1397). پیمایش ملی سرمایه اجتماعی، تهران: وزارت کشور.
  16. دومهری، مصطفی، بهیان، شاپور و جهانبخش، اسماعیل (1400). راهبردهای ارتقای مدارای اجتماعی با تأکید بر نقش سرمایه اجتماعی و سرمایه فرهنگی، مطالعات راهبردی فرهنگ، 2 (2): 129-159.
  17. دورکیم، امیل (1401). خودکشی، ترجمه نادر سالارزاده، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
  18. رفیع پور، فرامرز (1403). آناتومی جامعه، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی کاربردی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  19. رجب‌زاده، احمد و طالبان، محمدرضا (1386). تبیین جامعه‌شناختی بی‌ثباتی سیاسی (مطالعه‌ای بین کشوری)، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دوره 15، شماره 56-57: 53-99.
  20. سالارزاده امیری، نادر و حسینی، سید حسن (1387). رابطه بین برخورداری از انواع سرمایه و نوع نگرش به عدالت اجتماعی، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 42: 49-86.
  21. سعادتی، موسی (1401). تحلیل بوردیویی نقش سرمایه‌های اقتصادی و فرهنگی در تبیین سلامت روانی، دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، دوره 11، شماره 21: 106-77.
  22. شیانی، ملیحه و محمدی، محمدعلی (1386). تحلیل جامعه‌شناختی احساس آنومی اقتصادی در میان جوانان، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، دوره 6، شماره 25: 11-37.
  23. صنعتگر، راضیه (1396). رابطه سرمایه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و شاخص گذران وقت فرهنگی با سرانه مطالعه (مورد مطالعه: شهر شیراز)، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه شیراز.
  24. عبدالمالکی، پروانه (1399). تبیین جامعه‌شناختی وضعیت مدارا و ابعاد آن در بین شهروندان 18 سال به بالای استان کرمانشاه، پایان نامه رشته جامعه‌شناسی بررسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه پیام نور، مرکز تحصیلات تکمیلی.
  25. فاین، بن (1396). سرمایه اجتماعی و نظریه اجتماعی، ترجمه محمد جوان سرویان، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  26. فکوهی، ناصر (1384). تاریخ اندیشه و نظریه‌های انسان‌شناسی، تهران: نی.
  27. قادرزاده، امید و نصرالهی، یوسف (1398). مدارای اجتماعی در جوامع چندفرهنگی: مطالعه پیمایشی اقوام شهر میاندوآب، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 16: 89-123.
  28. قهرمان، آرش (1389). بررسی مفهوم رضایت از زندگی و سنجش آن در میان دانشجویان دختر و پسر، دو فصلنامه تخصصی پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه، شماره 4: 81-106.
  29. کوزر، لوئیس و روزنبرگ، برنارد (1387). نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناسی، ترجمه فرهنگ ارشاد، تهران: نشر نی.
  30. گر، تد رابرت (1401). چرا انسان‌ها شورش می‌کنند، ترجمه علی مرشدی‌زاده، تهران: پژوهشگاه مطالعات راهبردی.
  31. گلابی، فاطمه، علیزاده اقدم، محمد باقر، آقایاری هیر، توکل و زردموی اردکلو، شاپور (1400). بررسی رابطه سرمایه اقتصادی با سازه مدارا در بین شهروندان شهر مشهد، دوفصلنامه جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، 10 (2): 27-64.
  32. لهسایی زاده، عبدالعلی (1391). نقش محرومیت نسبی در افزایش خشونت‌های شهری مناطق حاشیه‌نشین موردمطالعه : شهر کرمانشاه، مطالعات جامعه‌شناختی، دوره 2، شماره 3: 21-64.
  33. معیدفر، سعید و ذهانی، قربانعلی (1384). بررسی میزان نارضایتی شغلی معلمان و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن (مطالعه موردی معلمان شهر نیشابور)، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره 6، شماره 1: 135-150.
  34. نایبی، هوشنگ، معیدفر، سعید، سراج زاده، سید حسین و فیضی، ایرج (1396). تئوری آنومی دورکیم و مرتون؛ شباهت‌ها، تفاوت‌ها و شیوه‌های اندازه‌گیری، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، دوره 17، شماره 66: 9-51.
  35. وثوقی، اصغر (1401). بررسی رابطه سرمایه (اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی) و امنیت و احساس امنیت زنان سرپرست خانوار در شهر تهران، پایان‌نامه دکتری رشته جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرمسار.
  36. Corcoran, K., Crusius, J., & Mussweiler, T. (2011). Social comparison: Motives, standards, and mechanisms. In D. Chadee (Ed.), Theories in social psychology (pp. 119–139). Oxford: Wiley-Blackwell.
  37. Dima, B., Dima, S. (2016). Income Distribution and Social Tolerance. Social Indicators Research: An International and Interdisciplinary Journal for Quality-of-Life Measurement, 128 (22), 439-466
  38. Gellner, E. (1994). Conditions of liberty: Civil society and its rivals. Hamish Hamilton Ltd.
  39. King, P. (1976). Toleration. New York: St.
  40. Lee, S. (2021). Social Tolerance and Economic Development. Social Indicators Research. 158. 10.1007/s11205-021-02738-z.
  41. Merton., R K. (1938). Social Structure and Anomie, American Sociological Review. 3 (5): 672-682.
  42. Porsell ,C., Hodges, G.A., Gurevich, L. (2001). Civil Society, Economic Distress, and social Tolerance Sociological Forum 16 (2).
  43. Shi, Y., & Peng, D. (2014). Dynamics of social tolerance in the economic interaction model with three groups. Applied Economics Letters, 21(10), 665-670.
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 13
زمستان 1404
صفحه 1934-1949