بازطراحی محله ازگل با رویکرد ارتقاء کیفیت محیطی، رویکرد تحلیل سلسله مراتبی فازی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه شیرکوند 1
مینا خندان 2
1 گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه شهرسازی، واحد رودهن، دانشگاه ازاد اسلامی، رودهن، ایران.
10.22034/he.2026.576345.1199
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی کیفیت محیطی محله ازگل و ارائه راهبردهای بازطراحی شهری مبتنی بر اولویت‌بندی ابعاد و زیرشاخص‌ها انجام شد. مطالعه حاضر از رویکرد ترکیبی کیفی–کمی بهره برد، به‌گونه‌ای که در بخش کیفی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 25 نفر از ساکنان و خبرگان طراحی شهری تحلیل شد و در بخش کمی، وزن‌دهی ابعاد و زیرشاخص‌های کیفیت محیطی با استفاده از روش FAHP و رتبه‌بندی راهبردهای بازطراحی با روش AHP–TOPSIS صورت گرفت. تحلیل داده‌های کیفی نشان داد که مشکلات محله ازگل بیشتر در ابعاد کالبدی–فضایی، اجتماعی و ادراکی–معنایی بروز کرده است و ساکنان عمدتاً به ضعف کیفیت معابر، کمبود فضاهای سبز، ناامنی شبانه و کاهش تعاملات اجتماعی اشاره کردند. یافته‌های کمی نیز نشان داد که بعد کالبدی–فضایی با وزن 0.312 و بعد اجتماعی با وزن 0.248 بیشترین تأثیر را بر کیفیت محیطی دارند و بهبود زیرشاخص‌هایی مانند کیفیت معابر، دسترسی به فضاهای باز، تعاملات اجتماعی و امنیت روانی از اولویت بالاتری برخوردار است. رتبه‌بندی راهبردهای بازطراحی محله نیز حاکی از اهمیت ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی، فضاهای سبز و ایمنی معابر در بهبود تجربه محیطی ساکنان بود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازطراحی شهری باید به‌صورت چندبعدی و هماهنگ با نیازهای کالبدی، اجتماعی و ادراکی انجام شود تا ارتقاء کیفیت محیطی، افزایش رضایت و حس تعلق ساکنان و تحقق توسعه پایدار و عدالت فضایی میسر گردد. این مطالعه علاوه بر تأیید یافته‌های پیشینه، چارچوبی کمی–کیفی برای اولویت‌بندی راهبردهای بازطراحی شهری ارائه می‌کند که می‌تواند به عنوان مدل تصمیم‌گیری در محلات مشابه به کار گرفته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Urban Redesign of Ozgol Neighborhood with an Approach to Enhancing Environmental Quality

نویسندگان English

Fatemeh Shirkavand 1
Mina Khandan 2
1 Department of Urban Planning, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Urban Planning, RO.C., Islamic Azad University, Roudehen, Iran.
چکیده English

This study aimed to assess the environmental quality of the Ozgol neighborhood and propose urban redesign strategies based on the prioritization of dimensions and sub-indicators. A mixed-methods approach was employed, where qualitative data were collected through 25 semi-structured interviews with residents and urban design experts, and quantitative analysis involved weighting environmental quality dimensions and sub-indicators using Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) and ranking redesign strategies through AHP–TOPSIS. Qualitative findings revealed that Ozgol faces significant challenges in the physical-spatial, social, and perceptual–meaningful dimensions, with residents highlighting poor street and sidewalk quality, limited green spaces, nighttime insecurity, and reduced social interactions. Quantitative results indicated that the physical-spatial dimension (weight = 0.312) and social dimension (weight = 0.248) have the highest impact on environmental quality, and improving sub-indicators such as street quality, access to open spaces, social interactions, and psychological security should be prioritized. The ranking of urban redesign strategies further emphasized the importance of enhancing public spaces, green areas, and street safety to improve residents’ environmental experience. The study demonstrates that effective urban redesign requires a multidimensional approach addressing physical, social, and perceptual needs simultaneously to enhance environmental quality, increase resident satisfaction and sense of belonging, and promote sustainable development and spatial justice. In addition to corroborating previous research, this study provides a combined qualitative–quantitative framework for prioritizing urban redesign strategies, which can serve as a decision-making model for similar neighborhoods.

کلیدواژه‌ها English

vironmental quality
Urban redesign
Ozgol neighborhood
Resident participation
Sustainable development
  1. استکی، مسعود و آریانا، اندیشه (1403). باز طراحی محله به منظور ارتقاء کیفی فضای کودکان با رویکرد شهر شاد در بوم های بیابانی،دومین همایش ملی بازاندیشی در چشم اندازهای بوم های بیابانی، چالش ها و فرصت های کالبدی، انسانی و اقلیمی،نجف آباد.
  2. امینی، م. ن. (1400). طراحی مرکز محله با رویکرد ارتقاء کیفیت محیط و رضایتمندی شهروندان (مطالعه موردی: محله گذرگاه شهر کابل). مجله شهرسازی و مهندسی، 2(3)، 32-48.
  3. حبیب ساوجبلاغی، شرمین و بهزادفر، مصطفی (1399). بازطراحی ساختار فضایی بافت فرسوده محله صفا جهت ارتقای کیفیت محیطی،هفتمین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم معماری و شهرسازی ایران،تهران.
  4. فرخانی، مانیا؛ شیخ الاسلامی، علیرضا و نوروزی، میلاد. (1399). بازطراحی فضاهای شهری با تاکید بررویکرد ارتقای احساس امنیت (مطالعه موردی بافت تاریخی و قدیمی شهر خرم‌آباد). جغرافیا و روابط انسانی. 3(1)، 187-206.
  5. محمدی، شهرام؛ نسترن، مهین و نورائی، همایون. (1402). ارزیابی کیفیت محیط کالبدی و عملکردی محله های غیررسمی با رویکرد تحقیق تجربی ساکنان (مورد مطالعه: محله سایان شهر زنجان). جغرافیا و توسعه فضای شهری.
  6. نصرآزادانی، فاطمه (1393). بازطراحی و ارتقای کیفیت محیطی محلات شهری با رویکرد محله سبز؛ ( نمونه موردی: محله کارلادان اصفهان)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، دانشکده هنر و معماری.
  7. نصیریان، مهدی. (1402). ارزیابی کیفیت منظر مرکز محله ازگل با هدف ارتقا کیفیت فضای شهری،هشتمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و پنجمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا.
  8. همافر، زهرا و سیفی ساسانسرا، علی . (1402). شناسایی فضاهای همگانی ناامن در محله‌های شهری و بازطراحی آن‌ها با رویکرد ارتقای امنیت محیطی (مورد مطالعه: محله‌های نارمک، سنگلج، کارگر شمالی و باغ شاطر تهران). اقتصاد و برنامه ریزی شهری. 4(3)، 72-87.
  1. Adewumi, A.S. (2023), "Enhancing urban regeneration at the neighbourhood level: the role of sustainability assessment frameworks", Emerald Open Research, Vol. 1 No. 5. https://doi.org/10.1108/EOR-05-2023-0005
  2. Ahern, J. (2017). From fail-safe to safe-to-fail: Sustainability and resilience in the new urban world. Landscape and Urban Planning, 100(4), 341–343. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.02.021
  3. Armitage, R. (2018). Crime Prevention Through Environmental Design: Principles and Practice. Palgrave Macmillan.
  4. Buck, Kyle & Summers, James & Smith, Lisa. (2021). Investigating the relationship between environmental quality, socio-spatial segregation and the social dimension of sustainability in US urban areas. Sustainable Cities and Society.  67. 102732. 10.1016/j.scs.2021.102732.
  5.  Carmona, M. (2021). Place value: place quality and its impact on health, social, economic and environmental outcomes. Journal of Urban Design, 26(1), 1–48. https://doi.org/10.1080/13574809.2020.1741496
  6. Carmona, M., Heath, T., Oc, T., & Tiesdell, S. (2015). Public Places, Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design (2nd ed.). Routledge.
  7. Delgado-Enales, Iñigo & Del Ser, Javier & Molina Costa, Patricia. (2023). A framework to improve urban accessibility and environmental conditions in age-friendly cities using graph modeling and multi-objective optimization. Computers, Environment and Urban Systems. 102. 101966. 10.1016/j.compenvurbsys.2023.101966.
  8. Dempsey, N., Brown, C., & Bramley, G. (2017). The key to sustainable urban development in UK cities? The influence of density on social sustainability. Progress in Planning, 77(3), 89–141. https://doi.org/10.1016/j.progress.2012.01.001
  9. Ghahramani, A., Becerik-Gerber, B., & Kichkaylo, T. (2021). User-centered evaluation of environmental comfort in buildings. Building and Environment, 187, 107398. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.107398
  10. Gifford, R. (2014). Environmental Psychology: Principles and Practice (5th ed.). Optimal Books.
  11. Grant, J. (2021). Planning the Good Community: New Urbanism in Theory and Practice. Routledge.
  12. Ige-Elegbede, J., Pilkington, P., Orme, J., Williams, B., Prestwood, E., Black, D., & Carmichael, L. (2020). Designing healthier neighbourhoods: a systematic review of the impact of the neighbourhood design on health and wellbeing. Cities & health, 6(5), 1004–1019. https://doi.org/10.1080/23748834.2020.1799173
  13. Jackson, J., & Gray, E. (2015). Functional fear and public insecurities about crime. British Journal of Criminology, 50(1), 1–22. https://doi.org/10.1093/bjc/azp059
  14. Johansson, E., Yahia, M. W., & Thorsson, S. (2020). Outdoor thermal comfort in urban spaces: A review of influential factors and evaluation methods. Building and Environment, 176, 106859. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.106859
  15. Lättman, K., Olsson, L. E., & Friman, M. (2016). Development and test of the perceived accessibility scale (PAC) in public transport. Journal of Transport Geography, 54, 257–263. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2016.06.011
  16. Licitra, G., Ascari, E., & Teti, L. (2020). Urban noise management and perception: Relationship between noise maps and residents' annoyance. Science of The Total Environment, 700, 134501. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2019.134501.
  17. Marshall, S. (2020). Urban Coding and Planning. Routledge.
  18. Moroke, Tseliso & Schoeman, Carel & Schoeman, Ilse. (2019). Developing a neighbourhood sustainability assessment model: An approach to sustainable urban development. Sustainable Cities and Society. 48. 10.1016/j.scs.2019.101433.
  19. Nurdiani, N & Saragih, Jf & Wijaksono, Sigit. (2021). Improving the urban village environmental quality through a conscious approach to clean healthy living behaviors in Palmerah, Jakarta - Indonesia. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 794. 012173. 10.1088/1755-1315/794/1/012173.
  20. Pietrzyk, K., & Roose, A. (2022). Participatory Urban Planning as a Tool for Enhancing Urban Resilience. Urban Planning, 7(3), 131–142. https://doi.org/10.17645/up.v7i3.5242
  21. Pietrzyk, K., & Roose, A. (2022). Participatory Urban Planning as a Tool for Enhancing Urban Resilience. Urban Planning, 7(3), 131–142. https://doi.org/10.17645/up.v7i3.5242
  22. Silberberg, S., Lorah, K., Disbrow, R., & Muessig, A. (2013). Places in the Making: How Placemaking Builds Places and Communities. Massachusetts Institute of Technology. Retrieved from https://dusp.mit.edu/sites/dusp.mit.edu/files/attachments/project/mit-dusp-places-in-the-making.pdf
  23. Talen, E. (2019). Neighborhood. Oxford University Press.
  24. Tzoulas, K., Korpela, K., Venn, S., Yli-Pelkonen, V., Kaźmierczak, A., Niemelä, J., & James, P. (2017). Promoting ecosystem and human health in urban areas using Green Infrastructure: A literature review. Landscape and Urban Planning, 81(3), 167–178. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.02.001
  25. Zhang, K., & Yan, D. (2023). Enhancing the Community Environment in Populous Residential Districts: Neighborhood Amenities and Residents’ Daily Needs. Sustainability, 15(17), 13255. https://doi.org/10.3390/su151713255
اکولوژی انسانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 اردیبهشت 1405