نقش فضای سبز خیابانی در جهت ارتقای کیفیت منظر شهری (مورد پژوهی: بلوار طاقبستان کرمانشاه)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سحر طوفان 1
بهنام شیرویه زاد 2
1 دانشیار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه معماری، واحد بین الملل ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
10.22034/he.2026.573803.1194
چکیده
بلوار طاقبستان کرمانشاه با تلفیق فضای سبز و عناصر تاریخی، به نمادی پویا از هویت شهری تبدیل شده است. این محور ارتباطی با پیوند گذشته پرافتخار به حال پویا، صحنه‌ای برای تعاملات اجتماعی و تجلی فرهنگ اصیل ایرانی است. این پژوهش با هدف تحلیل نقش فضای سبز خیابانی در ارتقای کیفیت منظر شهری بلوار طاقبستان کرمانشاه انجام شد. روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی) و از نوع پیمایشی بود که با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته و مشاهده میدانی انجام گرفت. جامعه آماری شامل ۴۵۰ نفر از کاربران بلوار بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. یافته‌ها نشان داد که بین تمامی عوامل سه‌گانه فضای سبز خیابانی (دسترسی-مکانی، عملکردی-محیطی و اجتماعی-فرهنگی) با کیفیت منظر شهری رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. به طوری که عامل دسترسی-مکانی با ضریب همبستگی 79/0 بیشترین تأثیر را بر کیفیت منظر شهری داشت. در میان مؤلفه‌های مختلف، مؤلفه ارتباط با سیستم حمل‌ونقل همگانی با میانگین 89/4 و مؤلفه مکان‌های مناسب برای اجتماع‌پذیری با بار عاملی 89/0 به ترتیب بالاترین امتیازات را کسب کردند. در مقابل، مؤلفه‌های حفظ نظافت و سلامت محیطی و برگزاری آیین‌های جمعی نیازمند بهبود شناسایی شدند. این پژوهش نشان می‌دهد که توجه به ابعاد چندگانه فضای سبز خیابانی می‌تواند سهم به‌سزایی در ارتقای کیفیت منظر شهری و ایجاد فضاهای عمومی باکیفیت داشته باشد. مطالعه حاضر با آشکارسازی اولویت عامل دسترسی-مکانی و همچنین کشف شکاف بین پتانسیل اجتماع‌پذیری غیررسمی و ضعف در برگزاری رویدادهای رسمی، بینش جدیدی برای برنامه‌ریزی و طراحی فضای سبز خیابانی در بافت‌های شهری تاریخی-گردشگری ارائه می‌نماید
کلیدواژه‌ها
فضای سبز شهری
منظر شهری
بلوار طاقبستان
کیفیت محیطی
حس مکان
موضوعات

عنوان مقاله English

The role of street green space in improving the quality of the urban landscape (Case study: Taghebostan Boulevard, Kermanshah)

نویسندگان English

sahar toofan 1
Behnam Shiroyeh zad 2
1 Associate Professor, Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
2 PhD student, Department of Architecture, Aras International Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده English

Kermanshah Taghebostan Boulevard has become a dynamic symbol of urban identity by combining green space and historical elements. This communication axis, with a link from the glorious past to the dynamic present, is a scene for social interactions and the manifestation of authentic Iranian culture. This research aimed to analyze the role of street green space in improving the quality of the urban landscape of Kermanshah Taghebostan Boulevard. The research method was a mixed (quantitative-qualitative) survey type that was carried out using a researcher-made questionnaire and field observation. The statistical population included 450 boulevard users who were selected using a convenient sampling method. The findings showed that there is a positive and significant relationship between all three factors of street green space (accessibility-spatial, functional-environmental, and socio-cultural) and the quality of the urban landscape. So that the accessibility-spatial factor with a correlation coefficient of 0.79 had the greatest impact on the quality of the urban landscape. Among the various components, the component of connection to the public transportation system with an average of 4.89 and the component of suitable places for socializing with a factor loading of 0.89 obtained the highest scores, respectively. In contrast, the components of maintaining environmental cleanliness and health and holding mass rituals were identified as requiring improvement. This research shows that paying attention to the multiple dimensions of street green space can make a significant contribution to improving the quality of the urban landscape and creating high-quality public spaces. By revealing the priority of the accessibility-spatial factor and also discovering the gap between the potential for informal socialization and the weakness in holding formal events, the present study provides new insights for planning and designing street green spaces in historical-tourism urban contexts.

کلیدواژه‌ها English

Urban green space
urban landscape
Taghebostan Boulevard
environmental quality
sense of place
1.     احمدی، فریبرز؛ گنجی، نسرین و نصیری هنده خاله، اسماعیل. (1396). ارائه الگوی بهینه مکان­یابی فضای سبز شهری با استفاده از GIS) مطالعه موردی منطقه ۲ کلان شهرکرج(. فصلنامه GIS (کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور در برنامه ریزی)، 27، 62-53.
2.     اوجی، روح الله؛ آقائی­زاده، اسماعیل و میرابی مقدم، مهرنوش. (1399). تحلیل اثر کاهش فضاهای سبز شهری بر تغییرات دما و رطوبت نسبی (مطالعه موردی: شهر رشت). مطالعات برنامه ­ریزی سکونتگاه­های انسانی، 15(4)، 1118-1103. 
3.     پیری، عیسی و حسنعلی­زاده، میلاد. (1400). تحلیل عدالت فضایی در توزیع و دسترسی به بوستان­ها در شهر بابل. پژوهش­های دانش زمین، 12(45)،  169-152.
4.     تیموری، راضیه؛ روستایی، شهریور؛ اکبری زمانی، اصغر و احدنژاد، محسن. (1389). ارزیابی تناسب فضایی- مکانی پارک­های شهری با استفاده از GIS (مطالعه موردی: پارک­های محله ­ای منطقه 2 شهرداری تبریز). فضای جغرافیایی، 10(30)، 168-137.
5.     جنادله، علی. (1395).  فضاهای سبز شهری و کیفیت زندگی (مدلی برای ارزیابی تأثیرات اجتماعی بوستان­ها و فضاهای سبز شهری و کاربرد تجربی آن در سه بوستان شهر تهران). فصلنامه برنامه­ ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 7(27)، 284– 225.
6.     خاکپور، براتعلی؛ کاظمی بی نیاز، مهدی؛ اسدی، امیر و رضوی، محمد محسن. (1394). تحلیل فضای سبز شهری وتعیین مکان بهینه با استفاده از مدل محاسبگر رستری (نمونه موردی منطقه سه شهرداری مشهد). فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 17(2)، 129-117.
7.     رمضانی کیاسج محله، رؤیا؛ اسماعیلی علویجه، الهام و امیری، محمد جواد. (1399). مکان‌یابی فضای‌ سبز شهری با استفاده از روش‌های ارزیابی چند معیاره مطالعه موردی: منطقه 4 تهران. فصلنامه پژوهش­های بوم شناسی شهری، 11(22)، 28-13.
8.     روستایی، شهریور و تیموری، راضیه. (1394). ارزیابی میزان سازگاری و مطلوبیت پارک­های محله­ای با استفاده از GIS (مورد نمونه: پارک های محله­ای منطقه 2 شهرداری تبریز). آمایش جغرافیایی فضایی، 6(15)، 12-1. 
9.     روشن، محمد. (1399). مکان­یابی بهینه فضای سبز شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مورد مطالعه شهر مرودشت. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان، دانشکده منابع طبیعی.
10.  زهانی، الهه. (1394). مکان‌یابی و ارزیابی فضای سبز شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی - مطالعه موردی: منطقه 4 ناحیه 3 کلان‌شهر مشهد. پایان نامه، کارشناسی ارشد، دانشگاه حکیم سبزواری، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی.
11.  شیعه، اسماعیل. (1386). مقدمه ­ای بر مبانی برنامه ­ریزی شهری. چاپ سی و نهم، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
12.  طهماسبی­زاده، فرشاد و عباسی، علیرضا. (1397). تحلیل توزیع فضایی پارک­های شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مطالعه موردی شهر ایذه. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی, 7(28)، 46-33.
13.  قدسی، سید جلال؛ شریف­زاده، ابراهیم و احدنژاد رودتشتی، محسن. (1400). ارزیابی فضای سبز شهری با تأکید بر توزیع عادلانه بین نواحی شهری (مطالعه موردی: شهر زنجان). توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 3(4)، 15-1.
14.  مقدم، علیرضا. (1396). ارزیابی و مکان­یابی فضای سبز شهری با استفاده از GIS و روش AHP (مطالعه موردی: شهر گرگان). نشریه مدیریت شهری و روستایی، 16(48)، 168-159.
15.  موسی کاظمی، سیدمهدی و فراجی چنذاب، زینب. (1398). تلفیق روش‌های سطح‌بندی کاربری فضای سبز شهری شهر اردبیل با استفاده از مدل کپلند. فصلنامه برنامه­ریزی توسعه کالبدی، 6(1)، 97-83. 
16.  معتمدی مهر، اکبر و مطیع دوست کومله، ابوذر. (1391). پارک بازارها گامی در جهت توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر لنگرود). فصلنامه مطالعات برنامه­ ریزی سکونتگاه­های انسانی، 7(19)، 91-73.  
17.  نوریان، فرشاد؛ خاکپور، امین و کربلایی حسینی غیاثوند، ابوالفضل. (1397). ارزیابی محدوده‌های پیشنهادی طرح تفصیلی برای کاربری فضای سبزشهری با استفاده ازتحلیل شبکه‌ای (ANP) در(GIS) (مطالعه موردی: ناحیه جوادیه منطقه 16تهران). فصلنامه پژوهش و برنامه ­ریزی شهری، 9(35)، 110-97.
 
1.       Breuste, J., Haase, D., & Elmqvist, T. (2013). Urban Landscapes and Ecosystem Services. In Ecosystem Services in Agricultural and Urban Landscapes. Wiley: Hoboken, NJ, USA, pp. 83–104.
2.       Cengiz, K., Ufuk, C., & Ziya, U. (2003). Multi-criteria supplier selection using fuzzy AHP. Logistics Information Management, 16(6), 382-394.
3.       Kruize, H., van Kamp, I., Van den Berg, M., Van Kempen, E., Wendel-Vos, W., Ruijsbroek, A., Swart, W., Maas, J., Gidlow, C., & Smith, G. (2020). Exploring mechanisms underlying the relationship between the natural outdoor environment and health and well-being–Results from the Phenotype project. Environ. Int, 134, 105173.
اکولوژی انسانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 خرداد 1405