واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته زنان ۲۰ تا ۴۵ ساله شهرستان لامرد از حجاب و تعارض نسلی در بستر تحولات فرهنگ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بایرام آقاپور 1
پروانه دودمان 2
سید محمود اشرف 3
لیلا صیامی 1
1 گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 گروه علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 کارشناسی ارشد روان شناسی، دبیر آموزش و پرورش، خوزستان، ایران.
10.22034/he.2026.587046.1232
چکیده
پژوهش حاضر با هدف واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته زنان 20 تا ۴۵ ساله شهر لامرد از حجاب و تعارض نسلی در بستر تحولات فرهنگی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با ۱۶ مشارکت‌کننده و با روش نمونه‌گیری هدفمند مبتنی بر بیشینه تنوع گردآوری شد و تحلیل آن‌ها با استفاده از تحلیل مضمون در مراحل کدگذاری اولیه، استخراج مضامین فرعی و اصلی و تفسیر پدیدارشناختی صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد تجربه حجاب در میان مشارکت‌کنندگان پدیده‌ای چندلایه است که در قالب هفت مضمون اصلی شامل «بازتعریف معنای حجاب» (کدها: هویت فردی، انتخاب آگاهانه، امنیت روانی، وقار، معنای نمادین حجاب)، «تحول نگرش در گذر زمان» (کدها: بازاندیشی شناختی، مطالعه، تجربه بین‌فرهنگی، سفر، رشد شناختی)، «خانواده به‌عنوان بستر نخست جامعه‌پذیری» (کدها: تربیت، الگوسازی، انتقال ارزش، کنترل اجتماعی)، «فضای مجازی و بازسازی معنا» (کدها: اثر رسانه، شبکه‌های اجتماعی، جهانی‌شدن فرهنگی، مقایسه فرهنگی)، «تعارض نسلی در فهم حجاب» (کدها: تفاوت ارزش‌ها، فردگرایی، اختلاف نسل‌ها، تغییر سبک زندگی)، «گفت‌وگو به‌عنوان راهبرد مدیریت تعارض» (کدها: مدارا، احترام متقابل، شنیدن فعال، همدلی) و «حرکت به سوی انتخاب آگاهانه» (کدها: عاملیت زنان، آزادی انتخاب، تنوع نگرش‌ها، مسئولیت فردی) سازمان‌دهی شد. نتایج بیانگر آن است که حجاب صرفاً یک رفتار هنجاری یا الزام بیرونی نیست، بلکه بخشی از فرآیند هویت‌یابی و بازاندیشی زنان در تعامل میان ساختارهای خانوادگی، رسانه‌ای و فرهنگی است. همچنین، تعارض نسلی بیش از آنکه ناشی از تفاوت ظاهری باشد، ریشه در تفاوت نظام‌های ارزشی و شیوه‌های معناپردازی دارد. در این میان، گفت‌وگو و تعامل بین‌نسلی به‌عنوان مؤثرترین راهبرد کاهش تعارض شناسایی شد. در نهایت، آینده حجاب در نگاه مشارکت‌کنندگان در قالب «انتخاب آگاهانه»، «تنوع فرهنگی» و «همزیستی معناها» قابل تصور است.
کلیدواژه‌ها
حجاب
تجربه زیسته
تعارض نسلی
بازاندیشی
لامرد
موضوعات

عنوان مقاله English

A phenomenological exploration of the lived experiences of women aged 20 to 45 in Lamerd County regarding hijab and generational conflict within the context of cultural transformations

نویسندگان English

Bayram Aghapour 1
Parvaneh Doodman 2
Seyed Mahmoud Ashraf 3
Leila Siami 1
1 Department of Education Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 Department of Psychology and Educational Sciences, Payame Noor University, Tehran, Iran.
3 M.A. in Psychology, Teacher at the Ministry of Education, Khuzestan, Iran.
چکیده English

This study aimed to conduct an interpretive phenomenological examination of the lived experiences of women aged 20 to 45 in Lamerd regarding hijab and generational conflict within the broader context of cultural transformation. Employing a qualitative design and interpretive phenomenological methodology, data were gathered through in-depth semi-structured interviews with sixteen participants selected via purposive sampling based on maximum variation. The data were analyzed using thematic analysis, proceeding through initial coding, the development of subthemes and overarching themes, and phenomenological 0interpretation. The findings indicate that the experience of hijab among participants is a multilayered phenomenon articulated through seven principal themes: redefining the meaning of hijab; shifts in attitudes over time; the family as the primary site of socialization; virtual spaces and the reconstruction of meaning; generational conflict in conceptualizing hijab; dialogue as a strategy for managing conflict; and movement toward informed choice. These themes encompass elements such as identity formation, cognitive reflection, intercultural exposure, value transmission, media influence, lifestyle change, empathy, and individual agency. Overall, the results suggest that hijab functions not merely as a normative practice or external mandate but as part of an ongoing process of identity construction and reflexivity shaped through interactions with familial, media, and cultural structures. Generational conflict is shown to stem less from superficial differences than from divergent value systems and meaning-making frameworks. Dialogue and intergenerational engagement emerged as the most effective strategies for mitigating conflict. In participants’ perspectives, the future of hijab is envisioned through the lenses of informed choice, cultural diversity, and the coexistence of multiple meanings.

کلیدواژه‌ها English

Hijab
Lived experience
Generational conflict
Reflexivity
Lamerd
1.         قره‌یاضی، هایده؛ تاج‌الدین، محمدباقر؛ شکربیگی، عالیه. (۱۴۰۱). شناخت تجربه زیستۀ دختران شهر تهران از شکاف نسلی. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، ۹(۳۴)، ۱۵۱–۱۸۴.
2.      کرسول، جان‌دبلیو. و پات، کلارک. (۲۰۱۸). پژوهش کیفی و طراحی پژوهش، چاپ سوم.
3.      آزاد ارمکی، تقی. (۱۳۸۳). رابطه بین‌نسلی در خانواده ایرانی.
4.      ربانی، علی؛ محمدزاده یزد، علی. (۱۳۹۱). بررسی کیفی شکاف نسلی ارزشی بین مادران و دختران شهر مشهد با تأکید بر ارزش‌های دینی. جامعه‌شناسی کاربردی.
5.      دانش، پریسا؛ ذاکری نصرآبادی، زهرا؛ عبداللهی، ع. س. (۱۳۹۳). تحلیل جامعه‌شناختی شکاف نسلی در ایران. جامعه‌پژوهی فرهنگی.
6.      ساروخانی، باقر؛ صداقتی‌فرد، مریم. (۱۳۸۸). شکاف نسلی در خانواده ایرانی. پژوهشنامه علوم اجتماعی.
7.      Abu-Lughod, L. (2021). Do Muslim Women Need Saving? Harvard University Press.
8.      Adams, M. (2023). Reflexivity and identity in digital modernity. Sociology Compass.
9.      Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Prentice-Hall.
10.   Bauman, Z. (2021). Liquid Modernity Revisited. Polity Press.
11.   Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The Social Construction of Reality. Anchor Books.
12.   Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice. Cambridge University Press.
13.   Bourdieu, P. (1984). Distinction. Harvard University Press.
14.   Bourdieu, P. (1990). The Logic of Practice. Stanford University Press.
15.   Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
16.   Couldry, N., & Hepp, A. (2020). The Mediated Construction of Reality. Polity Press. .
17.   Giddens, A. (1984). The Constitution of Society.
18.   Giddens, A. (1990). The Consequences of Modernity. Polity Press.
19.   Giddens, A. (1990). The Consequences of Modernity. Polity Press.
20.   Giddens, A. (1990). The Consequences of Modernity. Polity Press.
21.   Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity. Polity Press.
22.   Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Stanford University Press.
23.   Göle, N. (2022). Islam, modernity and visibility. Public Culture
24.   Habermas, J. (1984). The Theory of Communicative Action, Vol. 1. Beacon Press.
25.   Habermas, J. (1987). The Theory of Communicative Action, Vol. 2. Beacon Press.
26.   Inglehart, R. (1997). Modernization and Postmodernization. Princeton University Press.
27.   Inglehart, R. (2018). Cultural Evolution. Cambridge University Press.
28.   Inglehart, R., & Welzel, C. (2020). Modernization, Cultural Change and Democracy. Cambridge University Press.
29.   Kellner, D. (2022). Media, globalization and identity. Global Media Journal.
30.   Mahmood, S. (2020). Politics of piety revisited. Cultural Anthropology.
31.   Mannheim, K. (1952). Essays on the Sociology of Knowledge. Routledge.
32.   Risse, T. (2021). Communicative action and democracy. Journal of Political Theory.
33.   Schütz, A. (1967). The Phenomenology of the Social World. Northwestern University Press.
34.   Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An Integrative Theory of Intergroup Conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The Social Psychology of Intergroup Relations (pp. 33–47). Brooks/Cole.
35.   Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An Integrative Theory of Intergroup Conflict. In W. G. Austin & S. Worchel (Eds.), The Social Psychology of Intergroup Relations (pp. 33–47). Brooks/Cole.