بررسی چالش های اقلیمی و زیست محیطی حاصل از ریزگردهای نمکی بر ساختمان های حوزه دریاچه ارومیه و راهکارهای کاهش آسیب آن بر سلامت انسان به کمک معماری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز، ایران.
2 استادیار، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز، ایران.
3 دانشیار، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی،تبریز، ایران.
4 استادیار، عضو هیئت علمی گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.
چکیده
ایران به دلیل موقعیت‌های طبیعی خاص و گاه اثرات ناشی از عملکرد نادرست در حفظ محیط زیست، با بحران‌های زیست‌محیطی متعددی نظیر آلودگی هوا، زلزله، سیل، بارش‌های سنگین برف، طوفان و پدیده ریزگردها مواجه است. اقلیم نقش قابل‌توجهی در تولید گرد و غبار ایفا می‌کند و شناسایی عوامل اقلیمی مؤثر در بروز این پدیده امری ضروری به شمار می‌آید. هدف اصلی این پژوهش بررسی مؤلفه‌های اقلیمی و زیست‌محیطی برای مقابله با ریزگردهای نمکی بر ساختمان‌های منطقه و ارائه راهکارهایی جهت کاهش آسیب‌های ناشی از آن بر سلامت انسان از طریق معماری است. این پژوهش با ارائه شیوه‌ای ساده در برخورد با اقلیم منطقه باتوجه‌به اطلاعات مربوطه و بررسی راهکارهای پیشنهادی سعی دارد مرحله کیفی سؤالات در تحقیق باتوجه‌به تعاریف و مفاهیم به تعداد بیشتری تقسیم ‌شوند و نتایج وارد نرم‌افزار Atlasti می‌شود با استعانت از گراند نظریه مورد کدگذاری باز و محوری قرار می‌گیرد. سپس براساس شاخص‌های استخراج شده برای بررسی سهم عاملی و پاسخ‌ها به آماره‌های استنباطی پرسش‌نامه با طیف لیکرت تدوین و در اختیار کاربران فضائی قرار می‌گیرد و نتایج وارد نرم‌افزار spss می‌شود و مورد تحلیل قرار می‌گیرد. در واقع اقلیم و زیست، محیط و سلامت با یکدیگر از لحاظ همبستگی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند و ریزگردهای ناشی از خشکسالی دریاچه ارومیه باعث تغییر شکل و جهت‌گیری بناها در جهت مخالف وزش باد انجام گیرد. بررسی متغیرهای معماری همساز با اقلیم در مقابله با ریزگردها و همچنین هم‌زمانی این دو به چه میزان تحت تأثیر هریک از مؤلفه‌های خود خواهد بود. با توجه به یافته‌های آماره‌های استنباطی مشخص گردید که بیشترین سهم عاملی مربوط به پوشش گیاهی با مقدار(958/0) است و کمترین مربوط به منابع طبیعی با مقدار (004/0) است. در مرحله بعد هم در بخش همبستگی بین مؤلفه‌های به دست آمده مشخص گردید که مؤلفه جهت‌گیری بناها با مقدار(00/1) بیشترین همبستگی و کمترین همبستگی با دیگر مؤلفه‌ها را مؤلفه رطوبت کافی با مقدار (032/0) دارد. موضوعی مهم و اساسی که با توجه به اقلیم منطقه و طراحی هماهنگ با محیط در سایت اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند، این است که علی‌رغم وجود سازمان‌ها و نهادهای مرتبط با امور ساخت‌وساز، اغلب این مسئله نادیده گرفته می‌شود. معیارهای ایجاد یک فضای زندگی مناسب باید بر اساس نیازهای انسانی و شرایط اقلیمی منطقه باشد تا از ورود ریزگردها به داخل ساختمان جلوگیری شود. در نظر گرفتن عوامل اقلیمی و توجه به آسایش انسان از الزامات اصلی در فرایند ساخت‌وساز است که می‌تواند پیامدهای مثبتی به همراه داشته باشد. از جمله این پیامدها می‌توان به کاهش مصرف انرژی، کاهش هزینه‌های مرتبط و رفع برخی دغدغه‌های انسانی نظیر ریزگردها به ویژه در مناطق آذربایجان شرقی و غربی اشاره کرد. با توجه به این موارد، اهمیت پرداختن به بحران‌های زیست‌محیطی و لزوم احیای دریاچه ارومیه نه تنها به دلیل حفظ اکوسیستم ارزشمند آن در سطح جهانی است، بلکه به دلیل تاثیر مستقیم آن بر سلامت انسان‌ها نیز باید مورد توجه ویژه قرار گیرد. همچنین، جهت مقابله با ریزگردها، طراحی ساختمان‌ها باید به نحوی باشد که زاویه‌ی آن‌ها متناسب با جهت وزش باد و مانع نفوذ ریزگردها به فضای داخلی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the climatic and environmental challenges resulting from salt dust on buildings in the Urmia Basin and solutions to reduce its damage to human health with the help of architecture

نویسندگان English

Nima Ashrafi 1
Shabnam Akbari Namdar 2
MohammadReza PakdelFard 3
Nima Valizadeh 4
1 . PhD student, Department of Architecture, Tabriz branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
3 Associate Professor, Department of Architecture, Ta.c, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
4 Assistant Professor, Faculty Member, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده English

Due to specific natural situations and sometimes the effects of improper performance in environmental protection, Iran is facing numerous environmental crises such as air pollution, earthquakes, floods, heavy snowfalls, storms, and dust phenomena. Climate plays a significant role in dust production, and identifying the climatic factors that are effective in the occurrence of this phenomenon is essential. The main objective of this study is to investigate the climatic and environmental components to deal with salt dust on buildings in the region and to provide solutions to reduce the damage caused by it to human health through architecture. This study attempts to present a simple method for dealing with the climate of the region, considering the relevant information and examining the proposed solutions. The qualitative stage of the research questions is divided into a larger number according to definitions and concepts, and the results are entered into the Atlasti software, and are subjected to open and axial coding with the help of Grand Theory. Then, based on the extracted indicators, a Likert-scale questionnaire is developed and made available to spatial users to examine the factorial contribution and responses to inferential statistics, and the results are entered into the SPSS software and analyzed. Findings: In fact, climate and ecology, environment and health are closely related to each other in terms of correlation, and the microdust caused by the drought of Lake Urmia causes the shape and orientation of buildings to change in the opposite direction of the wind. The study of architectural variables compatible with the climate in dealing with microdust, as well as the simultaneous nature of these two, will be influenced by each of its components. According to the findings of inferential statistics, it was determined that the highest factorial contribution is related to vegetation with a value of (0.958) and the lowest is related to natural resources with a value of (0.004). In the next stage, in the correlation section between the obtained components, it was determined that the building orientation component with a value of (1.00) has the highest correlation and the sufficient humidity component with a value of (0.032) has the lowest correlation with other components. An important and fundamental issue that is doubly important considering the climate of the region and the design in harmony with the environment on the site is that despite the existence of organizations and institutions related to construction, this issue is often ignored. The criteria for creating a suitable living space should be based on human needs and the climatic conditions of the region to prevent dust particles from entering the building. Considering climatic factors and paying attention to human comfort are among the main requirements in the construction process that can have positive consequences. Among these consequences, we can mention reducing energy consumption, reducing related costs, and eliminating some human concerns such as dust particles, especially in the East and West Azerbaijan regions. Considering these issues, the importance of addressing environmental crises and the need to revive Lake Urmia is not only due to the preservation of its valuable ecosystem at a global level, but also due to its direct impact on human health. Also, to combat dust, the design of buildings should be such that their angle is proportional to the direction of the wind and prevents dust from penetrating into the interior space.

کلیدواژه‌ها English

Climate
environment
Urmia
human health
architecture
  1. آرام، علی و شاهمرادی، حسین. (1401). تأثیر آب و هوای سردکوهستانی بر شکل­گیری معماری همساز با اقلیم، فصلنامه علوم زیست محیطی و دانش جغرافیا، 1(2).
  2. اقتصاد دوست، هاله و برهانی، سعید. (1393). تغییرات سیستم اقلیم و تاثیر آن بر تغییرات سطح آب دریاچه ارومیه، اولین همایش الکترونیکی یافته های نوین در محیط زیست و اکوسیستم های کشاورزی.
  3. اصغری کلجاهی، حسین­پور اصل کلیبر، سکینه و ندیری، عبدالله.(1397). بررسی امکان ایجاد ریزگردهای نمکی در پهنه­ی شمال­شرقی دریاچه­ی ارومیه، پژوهش­های فرسایش محیطی، 8: 2(29)، 42-61.
  4. انتظاری، علیرضا؛ میوانه، فاطمه و خزاعی­نژاد، فروغ.(1399). استراتژی­های طراحی در معماری همساز با اقلیم، مطالعه موردی شهر یزد، نشریه تحقیقیات کاربردی علوم جغرافیایی، 56، 223-240.
  5. بارانی پسیان، وحید؛ پوراکرمی، محمد؛ فتوحی مهربانی، باقر و پور اکرمی، سعید.(1396). تحلیل روند خشک­شدن دریاچه ارومیه و مهمترین تأثیرات آن بر سکونتگاه­های پیرامونی، فصلنامه پژوهش­های روستایی، 8، 2، 441-453.
  6. بدل زاده، افسانه و دانش شهرکی، عبدالرزاق. (1393). ریزگردها و اثرات زیست محیطی آنها، اولیه همایش ملی محیط زیست دانشگاه پیام نور، اصفهان.
  7. جعفری، رضا. (۱۳۹۰)، اهمییت و طبیعت طوفانهای گرد و غبار. مجله علمی، اجتماعی و اقتصادی جنگل و مراتع. ۸۹.
  8. جلالی، محبوبه.، حینعلی. بهرامی و علی. درویشی بلورانی.(۱۳۹۰). بررسی همبستگی بین پارامترهای اقلیمی با وقوع طوفانهای گرد و غبار در استان خوزستان. اولین کنگره بین­المللی پدیده گرد و غبار و مقابله با آثار زیانبار آن، 26-28، اهواز.
  9. حیدری، مهناز. (1395). معماری همساز با اقلیم ارومیه، دومین کنفرانس بین المللی نخبگان عمران، معماری و شهرسازی، لندن، انگلستان.
  10. حیدری، ابوالفضل و داوطلب، جمشید. (1398)، بررسی و شناخت اثر خارخانه بر میزان سرعت باد در مسکن بومی سیستان، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه ای، دهم،  35،  49-64.
  11. حبیبی نوخندان، مجید.(1376). اقلیم و معماری با تأکید بر معماری خاورمیانه، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 64.
  12. دلاور، مجید.(1384). تحلیل و ارائه مدل نوسانات تراز آب دریاچه ارومیه و آنالیز ریک مناطق ساحلی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
  13. رایگانی، بهزاد و خیراندیش، زهرا. (1396). بهره گیری از سری زمانی داده های ماهواره ای به منظور اعتبار سنجی کانون های شناسایی شده تولید گردو غبار استان البرز، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 1-18.
  14. رحمانی، جبار. (1398). جستارهای در مسئولیت اجتماعی دانشگاه ایرانی و بحران­های زیست محیطی(تجربه سیلابهای 1398)، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، دانشگاه تهران.
  15. سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور. (1395). مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) طرح بهره­برداری صنعتی از دریاچه ارومیه، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور، استان آذربایجان غربی.
  16. شریفی، زینب؛ سعیدی، محسن؛ نصرتی، ایرج و حیدری، حسن.(1396). بررسی تأثیرات سوء ریزگردها بر عملکرد دانه و برخی خصوصیات فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گندم در غرب ایران، تولیدات گیاهی(مجله علمی کشاورزی)، جلد (42) 2، 151 164.
  17. شکاک نیا، کامل؛ سعیدپور، بهزاد؛ دهزاد، بهروز و محمدی فاضل، اصغر.(1394). مخاطرات زیست محیطی دریاچه ارومیه و راهکارهای مدیریتی مقابله با آنها، نشریه محیط زیست، اول، 2.
  18. طاهری، جعفر.(1397). معماری همساز با اقلیم: بررسی راهکارهای طراحی اقلیمی در شهر تربت جام، کنفرانس بین المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران.
  19. عراقی نژاد، شهاب و کارآموز، محمد. (1384). پیش بینی بلند مدت رواناب با استفاده از شبکه های عصبی مصنوعی و سیستم تسنمنج فازی، تحقیقات منابع آب ایران، 2.
  20. فنی، زهره و معروفی، ایوب.(1396). بررسی اثرات خشکی دریاچه ارومیه بر آسیب­پذیری محیط زیست طبیعی و انسانی ناحیه پیرامون، فصلنامه علمی ترویجی محیط زیست، 58.
  21. کهنه پوشی، سید هادی؛ شایان، حمید و برادران، سمیه.(1392). تحلیل و بررسی وضعیت، علل و پیامدهای تخریب زیست محیطی دریاچه ارومیه، دومین کنفرانس بین المللی مخاطرات محیطی.
  22. کامیابی، سعید و خیر الدین، حمید.(1399). مروری بر منشاء و مسیریابی جغرافیایی ریزگردها و راهکارهای مقابله با آن در ایران، مجله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی وسنجش از دوردر برنامه ریزی، (11) 2، 82-112.
  23. کاک نیلسن، هالگر. (1389)، معماری همساز با اقلیم؛ اصول طراحی زیست محیطی در مناطق گرم، ترجمه: فرزانه سفلایی، انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری، چاپ اول، تهران.
  24. مارصفری، مهدی، آسودار ، محمدامین و کردی، سعید.(١٣٩٠). عوامل ایجاد پدیده گرد و غبار و پیامدهای آن در بخش کشاورزی. اولین کنگره بین المللی پدیده گرد و غبار و مقابله با آثار زیانبار آن. ۲۶-28، اهواز.
  25. مقیمی، ابراهیم.(1393)، دانش مخاطرات (برای زندگی با کیفیت بهتر و محیط پایدارتر)، انتشارات دانشگاه، تهران.
  26. محمدحسینی حاجی ور، یوسف؛ میرزایی، جمشید و موسوی، ابراهیم. (1400)، تأثیر ریزگردها بر سلامت جامعه و تحقق مسئولیت مدنی دولت در حقوق ایران، مجله علم پزشکی دانشگاه آزا اسلامی، 31، (1)، 49-69.
  27. نوذر، منفرد، کریم. توکلی و م. منصوری.(۱۳۹۰). بررسی خسارت اقتصادی خشکسالی کشاورزی و ریزگردها بر تولیدات گیاهی استان بوشهر. اولین کنگره بین المللی پدیده گرد و غبار و مقابله با آثار زیانبار آن، 26-28، اهواز.
  28. هراتی، حبیبه و کیادلیری، مسعود و توانا، احمد و راهنورد، آپتین و امیرنژاد، رضا. (1402). ارتباط تغییرات پهنه آبی و پوشش گیاهی در شرق دریاچه ارومیه با پدیده ریزگردها، نشریه مهندسی عمران و محیط زیست، (1) 110، 44-54.
  29. همتی، علی. (1393). سهم تغییرات اقلیمی در خشک شدن دریاچه ارومیه، اولین همایش آب انسان زمین، اصفهان.
  30. واتسون، د و لبز، ک(1394) طراحی اقلیمی (اصول نظری و اجرایی کاربرد انرژی در ساختمان)، ترجمه وحید قبادیان و محمد فیض مهدوی،دانشگاه تهران.
  31. Agharabi, A., & fard, Z.(2020), Architectural design solutions for combating dust storms in residential buildings (case study: Abadan City, Iran), Jordan Journal of Earth and Architectural Mitigating Strategies for Air Pollution in the Built Environment Environmental Sciences, 12(2), 145-153.
  32. Ajuluchukwu E. I., Emmanuel C. E., Francis O. O., & Cyriacus, O. (2022), 3rd International Conference on Energy and Sustainable Environment.
  33. BMZ (Federal Ministry for Economic Cooperation and Development) (2012). Land Use Planning (Concept, Tools and Applications). Published by Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH, Bonn and Eschborn, Germany.
  34. Barani Pesyan, V., Porakrami, M., Fotouhi Mehrbani, B, & Porakrami, S. (2017). The Investigation of Lake Urmia Drying Trend and Its Important Consequence on the Surrounding Settlements. Journal of Rural Research, 8(3), 438- 453. (in Persian)
  35. Biket, A.P. (2006), ARCHITECTURAL DESIGN BASED ON CLIMATIC DATA, Faculty of Architecture, Yýldýz Technical University, Ankara.
  36. Boroughani, M., Hashemi, H., Hosseini, H., Pourhashemi, S & Berndtsson. (2019). “Desiccating Lake Urmia: A NewDust Source of Regional Importance”, IEEE Geoscience and Remote Sensing Letters PP(99):1-5.
  37. Gharaee H, Rezapour R, Derakhshani N, et al. (2020). Developing public- private partnership framework for managing adverse health effects of environmental disaster (A case study of Lake Urmia -Iran).
  38. Ganjalinejad M, Ed. (2015). Microeconomics and the legal requirements of governments. 1st ed. Tehran: Khorsandi Publication. (In Persian).
  39. Hirmandi Niasar, M. (2016). Architecture and sustainable development and their relations with human and nature. SHABAK Journal 2 (4-5): Vol 4.
  40. Jackson SF, Fazal N, Gravel G, et al. (2017). Evidence for the value of health promotion interventions in natural disaster management. Health Promot Int;32:1057–66.
  41. Khoshakhlagh, F & Heidari, M.A & Moradi Moghadam, M.A & Molaei Pardeh, A. (2014). Numerical simulation the effects of Urmia lake drying up on the temperature regime of Maragheh city. Geography and Environmental Hazards, 2(8), 1-18. (in Persian)
  42. Mashhadi A, Ed. (2013). Air pollution rights. 1st ed. Tehran: Khorsandi Publishing.(In Persian)
  43. Rezazadehi, H., Salahshoor, Z., Ahmadi, F., & Nasrollahi, F.( 2021) Reduction of carbon dioxide by bio facade development of the environment. Environmental engineering research 27(2). 
  44. Ruijten, M.(2007).The Dutch experience with health impact assessment of disasters. Eur J Public Health;17:5-6.
  45. Sadeghi-bazargani, H., Allahverdipour, H., Asghari, Jafarabadi, M.(2019) . Lakes drying and their adverse effects on human health: a systematic review;48:227.
  46. Tourian, M. J & Elmi, O. & Chen, Q. & Devaraju, B & Roohi, Sh. & Sneeuw, N.(2015). A spaceborne multisensor approach to monitor the desiccation of Lake Urmia in Iran, Remote Sensing of Environment, 156, 349-360.
  47. Verger, P., Ruijten, M., & Russell, D. (2007) Better planning for health impact assessment of disasters. Eur J Public Health;17:3.