سنجش تاثیر پذیرش فناوری‌های هوشمند آبیاری بر بهره‌وری آب و درآمد کشاورزان از منظر توسعه روستایی: مورد مطالعه گندمکاران استان لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
نوشین اصولی
گروه کشاورزی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران.
10.22034/he.2025.566175.1182
چکیده
هدف این پژوهش، سنجش تاثیر پذیرش فناوری‌های هوشمند آبیاری بر بهره‌وری آب و درآمد کشاورزان از منظر توسعه روستایی: مورد مطالعه گندمکاران استان لرستان بود. روش تحقیق، ترکیبی (کمی و کیفی) و از نوع علّی-مقایسه‌ای بود. جامعه آماری، کلیه کشاورزان گندم‌کار آبی مناطق روستایی استان لرستان در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بودند که با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، ۴۰۰ نفر (۲۰۰ پذیرنده و ۲۰۰ غیرپذیرنده فناوری) به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده‌های کیفی از طریق ۴0 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و داده‌های کمی با پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری و با استفاده از آزمونt ، رگرسیون خطی چندگانه و تحلیل محتوای کیفی تحلیل شدند. یافته‌های کمی نشان داد که پذیرش فناوری، مصرف آب را ۷/۲۹ درصد کاهش، عملکرد را ۵/۱۰ درصد افزایش و در نتیجه بهره‌وری آب را ۲/۵۸ درصد به طور معنادار بهبود بخشیده است. با این حال، به دلیل هزینه‌های بالای سرمایه‌گذاری و استهلاک، تفاوت معناداری در درآمد خالص دو گروه مشاهده نشد. تحلیل رگرسیون نیز مؤید آن بود که پذیرش فناوری، قوی‌ترین پیش‌بینی کننده بهره‌وری آب است، اما بر درآمد خالص تأثیر آماری معناداری ندارد. یافته‌های کیفی، هزینه اولیه بالا و نگرانی از پشتیبانی فنی را به‌عنوان موانع اصلی پذیرش فناوری و نقش کلیدی مروجان معتمد و آموزش عملی را به‌عنوان عوامل تسهیل‌کننده پذیرش شناسایی نمود. در نتیجه می‌توان گفت فناوری‌های هوشمند آبیاری در شرایط کنونی، راه‌حلی فنی-زیست‌محیطی مؤثر اما به لحاظ اقتصادی غیرجذاب برای کشاورزان خرده‌پای استان لرستان هستند. موفقیت این فناوری‌ها در گرو خلق یک اکوسیستم حمایتی شامل مدل‌های مالی نوآورانه، تقویت خدمات محلی و تلفیق با مدیریت بهینه زراعی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Assessing the Impact of Smart Irrigation Technology Adoption on Water Productivity and Farmers’ Income from a Rural Development Perspective: A Case Study of Wheat Farmers in Lorestan Province

نویسنده English

Noshin Osoli
Department of Agriculture, Khor.C., Islamic Azad University, Khorramabad, Iran.
چکیده English

The purpose of this study was to assess the impact of adopting smart irrigation technologies on water productivity and farmers’ income from a rural development perspective, focusing on wheat farmers in Lorestan Province. The research employed a mixed-method (quantitative–qualitative) approach with a causal–comparative design. The statistical population comprised all irrigated wheat farmers in rural areas of Lorestan Province during the 2022–2023 cropping year. Using multi-stage cluster sampling, 400 farmers (200 technology adopters and 200 non-adopters) were selected as the sample. Qualitative data were collected through 40 semi-structured interviews, and quantitative data were obtained using a researcher-designed questionnaire. Data were analyzed using independent samples t-tests, multiple linear regression, and qualitative content analysis.Quantitative findings indicated that technology adoption reduced water consumption by 29.7%, increased yield by 10.5%, and consequently improved water productivity by 58.2% in a statistically significant manner. However, due to high investment and depreciation costs, no statistically significant difference was observed in net income between adopters and non-adopters. Regression analysis confirmed that technology adoption was the strongest predictor of water productivity, while it had no statistically significant effect on net income.Qualitative findings identified high initial investment costs and concerns about technical support as the main barriers to technology adoption, while trusted extension agents and hands-on training were recognized as key facilitating factors. Overall, the results suggest that under current conditions, smart irrigation technologies represent an effective technical and environmental solution but remain economically unattractive for smallholder farmers in Lorestan Province. The success of these technologies depends on the creation of a supportive ecosystem, including innovative financing models, strengthened local support services, and integration with optimal crop management practices.

کلیدواژه‌ها English

Smart irrigation technologies
Water productivity
Wheat farmers&‌‌‌‌‌‌rsquo
income
Rural development
  1. مان جهاد کشاورزی استان لرستان.(1401). سالنامه آماری کشاورزی استان لرستان سال ۱۴۰۰.
  2. سالارپور، ماشاله؛ داورپناه، مجتبی و زارع، قدسیه.(1400).بررسی‌ عوامل‌ مؤثر بر پذیرش فناوری‌های نوین‌ آبیاری در بین‌ کشاورزان منطقه‌ سیستان، آب و توسعه پایدار، سال هشتم‌، شاره ٤، ١٤٠٠، صفحات ٢٣ تا ٣٢.
  3. شرکت آب منطقه‌ای لرستان. (۱۴۰۲). گزارش وضعیت منابع و مصارف آب استان لرستان (سال آبی ۱۴۰۱-۱۴۰۲).
  4. طیب‌‌نیا، سید هادی و درینی‌، سکینه (1399). تحلیلی‌ بر اثرات سامانه‌‌های آبیاری نوین‌ بر نواحی‌ روستایی‌ (مطالعه‌ موردی: دهستان محمدآباد، شهرستان عنرآباد). نشریه‌ آب و خاک، ٣٤(٤): ٧٦٥-٧٨٠
  5. قدمی فیروزآبادی، علی؛ چایچی، مهرداد و سیدان، سید محسن.(1396).اثر سامانه‌های آبیاری بر عملکرد و بهره‌وری آب سه ژنوتیپ گندم و ارزیابی اقتصادی آنها در همدان، نشریه پژوهش آب در کشاورزی، دوره31، شماره2، ص139-149.
  6.  مهتدی، محمد؛ الباجی،محمد و برومند نسب، سعید.(1396). بررسی بهره‌وری آب آبیاری برای محصول گندم در برخی از شبکه‌های آبیاری و زهکشی استان خوزستان، علوم و مهندسی آبیاری، دوره40،1-1-،ویژه نامه خرداد 1396،ص239-248.
  7. مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران.(1402). گزارش پایش و پیش‌بینی خشکسالی استان لرستان (بهمن‌ماه ۱۴۰۲). سازمان هواشناسی کشور.
  8. میرزایی اهرنجانی، حسن؛ طالقانی ، غلامرضا و سعدآبادی، علی اصغر. (1392). مدیریت توسعه و عمران روستایی. انتشارات آذرین مهر.
  9. وزارت نیرو.(1401). ترازنامه آب کشور سال آبی ۱۴۰۰-۱۴۰۱، معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی.
  10.  
  11. Davis, F. D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology. MIS Quarterly, 13(3), 319–340. 
  12.  
  13. Feder, G., Just, R. E., & Zilberman, D. (1985). Adoption of agricultural innovations in developing countries: A survey. Economic Development and Cultural Change, 33(2), 255–298.
  14. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2020). Water productivity in agriculture: Unlocking the potential of irrigation technologies.
  15.  
  16. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2022). AQUASTAT country profile – Iran. FAO. https://www.fao.org/aquastat/en/countries-and-basins/country-profiles/iran
  17. Long T.B., Blok V. and Coninx I. )2016(. Barriers to the adoption and di˜usion of technological innovations for climate-smart agriculture in Europe: Evidence from the Netherlands, France, Switzerland and Italy. Journal of Cleaner Production, 112(1): 9-21.
  18. Mushtaq S, T.N. Maraseni K. Reardon S. Bundschuh J. and Jackson. T. )2016(. Integrated assessment of wa-tereenergyeGHG emissions tradeo˜s in an irrigat-ed lucerne production system in eastern Australia. Journal of Cleaner Production, in press.
  19. Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press. Scheierling, S. M., Treguer, D. O., Booker, J. F., & Decker, E. (2014). How to assess agricultural water productivity? Looking for water in the agricultural productivity and efficiency literature.
  20. Todaro, Michael, (1981), Economic Development in the Third World. Cambriedge.
  21. World Bank. (1975). "Rural Development: Sector Policy Paper", Washington, DC. World Bank World Bank. (2020). Institutional frameworks for sustainable water use in agriculture. World Bank Group. 
اکولوژی انسانی
دوره 4، شماره 13
زمستان 1404
صفحه 1823-1833