بازطراحی محله ازگل با رویکرد ارتقای کیفیت محیطی مبتنی بر تحلیل سلسله‌مراتبی فازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه شهرسازی، واحد رودهن، دانشگاه ازاد اسلامی، رودهن، ایران.
چکیده
تحولات کالبدی و جمعیتی سال‌های اخیر در محله ازگل، همراه با افزایش ساخت‌وساز و تغییر الگوهای استفاده از فضاهای شهری، چالش‌هایی را در زمینه کیفیت محیطی، کیفیت فضاهای عمومی و رضایت ساکنان ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف بررسی کیفیت محیطی محله ازگل و ارائه راهبردهای بازطراحی شهری مبتنی بر اولویت‌بندی ابعاد و زیرشاخص‌ها انجام شد. مطالعه حاضر از رویکرد ترکیبی کیفی–کمی بهره برد، به‌گونه‌ای که در بخش کیفی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 25 نفر از ساکنان و خبرگان طراحی شهری تحلیل شد و در بخش کمی، وزن‌دهی ابعاد و زیرشاخص‌های کیفیت محیطی با استفاده از روش FAHP و رتبه‌بندی راهبردهای بازطراحی با روش AHP–TOPSIS صورت گرفت. تحلیل داده‌های کیفی نشان داد که مشکلات محله ازگل بیشتر در ابعاد کالبدی–فضایی، اجتماعی و ادراکی–معنایی بروز کرده است و ساکنان عمدتاً به ضعف کیفیت معابر، کمبود فضاهای سبز، ناامنی شبانه و کاهش تعاملات اجتماعی اشاره کردند. یافته‌های کمی نیز نشان داد که بعد کالبدی–فضایی با وزن 0.312 و بعد اجتماعی با وزن 0.248 بیشترین تأثیر را بر کیفیت محیطی دارند و بهبود زیرشاخص‌هایی مانند کیفیت معابر، دسترسی به فضاهای باز، تعاملات اجتماعی و امنیت روانی از اولویت بالاتری برخوردار است. رتبه‌بندی راهبردهای بازطراحی محله نیز حاکی از اهمیت ارتقاء کیفیت فضاهای عمومی، فضاهای سبز و ایمنی معابر در بهبود تجربه محیطی ساکنان بود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازطراحی محله باید به‌صورت چندبعدی و هماهنگ با نیازهای کالبدی، اجتماعی و ادراکی انجام شود تا ارتقاء کیفیت محیطی، افزایش رضایت و حس تعلق ساکنان و تحقق توسعه پایدار و عدالت فضایی میسر گردد. این مطالعه علاوه بر تأیید یافته‌های پیشینه، چارچوبی کمی–کیفی برای اولویت‌بندی راهبردهای بازطراحی شهری ارائه می‌کند که می‌تواند به عنوان مدل تصمیم‌گیری در محلات مشابه به کار گرفته شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Redevelopment of the Osgol Neighborhood with an Approach to Enhancing Environmental Quality Based on the Fuzzy Analytic Hierarchy Process

نویسندگان English

Fatemeh Shirkavand 1
Mina Khandan 2
1 Department of Urban Planning, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Roudehen Branch, Islamic Azad University, Roudehen, Iran.
چکیده English

Recent physical and demographic transformations in the Ozgol neighborhood, along with intensified construction activities and changing patterns of urban space use, have created challenges for environmental quality, public space quality, and residents’ satisfaction. This study aimed to assess the Ozgol neighborhood’s environmental quality and propose urban redesign strategies based on prioritizing dimensions and sub-indicators. A mixed-methods approach was employed: qualitative data were collected through 25 semi-structured interviews with residents and urban design experts, and quantitative analysis involved weighting environmental quality dimensions and sub-indicators using the Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) and ranking redesign strategies using AHP–TOPSIS. Qualitative findings revealed that Ozgol faces significant challenges in the physical-spatial, social, and perceptual–meaningful dimensions, with residents highlighting poor street and sidewalk quality, limited green spaces, nighttime insecurity, and reduced social interactions. Quantitative results indicated that the physical-spatial dimension (weight = 0.312) and social dimension (weight = 0.248) have the highest impact on environmental quality, and improving sub-indicators such as street quality, access to open spaces, social interactions, and psychological security should be prioritized. The ranking of urban redesign strategies further emphasized the importance of enhancing public spaces, green areas, and street safety to improve residents’ environmental experience. The study shows that effective urban redesign requires a multidimensional approach that addresses physical, social, and perceptual needs simultaneously to enhance environmental quality, increase resident satisfaction and sense of belonging, and promote sustainable development and spatial justice. In addition to corroborating previous research, this study provides a combined qualitative–quantitative framework for prioritizing urban redesign strategies, which can serve as a decision-making model for similar neighborhoods.

کلیدواژه‌ها English

Environmental quality
urban redesign
Analytical Hierarchy Process (AHP)
fuzzy logic
Ozgol neighborhood